Zonder de gong van Queen kunnen we het jaar niet uitluiden. Zes redenen waarom 'Bohemian Rhapsody' zo bijzonder is
In dit artikel:
Bohemian Rhapsody van Queen is dit jaar 50 en heeft zich in vele landen — en vooral in Nederland — diep in het collectieve geheugen genesteld. In de Top 2000 staat het nummer al voor de 22ste keer op nummer 1 en is het onlosmakelijk verbonden met oudejaarsavond: het laatste volledige lied voordat de klok het nieuwe jaar inluidt. Wat maakt het zo bijzonder? Zes verklarende punten.
1) Geen conventionele single
Toen Freddie Mercury het nummer in 1975 aan EMI voorlegde, leek het ongeschikt voor radio: geen refrein, bijna zes minuten lang. De platenmaatschappij weigerde een single; bassist John Deacon maakte een ingekorte radioversie, maar Mercury weigerde die te gebruiken. Deejay Kenny Everett draaide delen van de plaat herhaaldelijk op de radio, wat de acceptatie en populariteit een enorme impuls gaf.
2) Drie liedjes in één
Structuur en dynamiek zijn ongebruikelijk: een a capella intro, een ballade, een operatisch tussenstuk, een gitaarsolo en een hardrockclimax gevolgd door een zachte pianoutro. Mercury had sommige regels al eerder geschreven; titels als Mongolian Rhapsody duiden op een ontwikkelingsproces waarin het nummer meerdere gezichten kreeg.
3) Betekenis blijft vaag en discutabel
Freddie hield de precieze betekenis vaag — hij zei dat luisteraars zelf moesten bepalen wat het voor hen betekent — waardoor uiteenlopende interpretaties mogelijk zijn. Vrienden en biografen lezen er thema’s in van worsteling met seksuele identiteit en het loslaten van een oud zelfbeeld; anderen, waaronder de producer, bestempelen delen ervan als speels of zelfs een grap. Intieme betrokkenen bevestigden dat Mercury privé wél openlijker was over zijn gevoelens dan in het openbaar.
4) Een baanbrekende videoclip
Omdat Queen het nummer niet live wilden playbacken voor tv, lieten ze een korte maar doeltreffende video maken (in enkele uren opgenomen) met live-achtige scènes en een operatisch filmgedeelte gebaseerd op een iconische fotosessie. De clip kostte destijds flink en bleek doorslaggevend: hij maakte wereldwijde televisie-exploitatie mogelijk en versnelde het succes van het nummer en de band. Het beeldgebruik droeg bij aan het normale gebruik van videoclips in de popindustrie.
5) Wetenschap, kritiek en hitparadesucces
Onderzoek door een Nederlandse psycholoog toonde aan dat luisteraars lichamelijk reageren: verhoogde hartslag tijdens operatische en rockpassages en een positieve emotionele lading. Critici reageerden aanvankelijk verdeeld, maar het publiek omarmde de song: in 1975-76 stond het negen weken op nummer 1 in het Verenigd Koninkrijk; na Mercurys dood in 1991 werd het opnieuw een hit. In het VK is het zelfs uniek door meerdere keren rond kerst en in verschillende jaren de top te bereiken.
6) Cultureel ritueel in Nederland
Sinds 1999 hoort Bohemian Rhapsody bij de laatste momenten van het jaar op de Nederlandse radio; de gong aan het einde is voor veel luisteraars een vaste cue om het glas te heffen. Het lied functioneert hier als collectieve eindscène van het jaar en kreeg daarmee een iconische status die verder reikt dan muzikale kwaliteiten alleen.
Nalatenschap: films (van Wayne’s World tot de biopic Bohemian Rhapsody) en talloze parodieën en covers hebben het bereik vergroot en nieuwe generaties bereikt. Het nummer blijft door zijn vreemde opbouw, visuele presentatie en emotionele lading een blijvend cultureel fenomeen.