Zelfstandig stemmen voor veel blinden en slechtzienden in Friesland niet mogelijk. 'Ze overtreden de wet'

In dit artikel:

Bij de gemeenteraadsverkiezingen kunnen veel blinden en slechtzienden in Friesland niet zelfstandig en geheim stemmen, omdat de meeste gemeenten onvoldoende hulpmiddelen aanbieden. Slechts acht van de achttien Friese gemeenten hebben minimaal één stembureau met een stemmal die via audio-ondersteuning de kandidaten voorleest en zo zelfstandig stemmen mogelijk maakt. Een stemmal is een drukplaat die over het stembiljet wordt gelegd en met een koptelefoon namen uitspreekt; nadelen zijn dat zo’n mal voor elke verkiezing opnieuw gemaakt moet worden en al snel zo’n 1.500 euro kost.

In de meeste gemeenten staat hooguit een loep ter beschikking, een maatregel die weinig helpt voor mensen met maar enkele procenten zicht. Dat ervaren kiezers als de bijna blinde jurist Sander Terphuis en Nico Smits (67) uit Heerenveen: Smits moest tijdens een eerdere verkiezing uitwijken naar een ander stembureau om gebruik te maken van een stemmal, nadat medewerkers in zijn wijk hadden gezegd dat hij zelfstandig moest stemmen maar geen hulpmiddelen hadden. Voor veel visueel beperkten betekent gebrek aan voorzieningen dat ze anderen om hulp moeten vragen en daarmee hun stemgeheim prijsgeven — een ingrijpende en onwenselijke situatie.

Gemeenten noemen verschillende redenen voor het beperkte aanbod: kosten (Ooststellingwerf), kleine gemeenschappen waarin persoonlijke begeleiding de voorkeur krijgt (Terschelling) of het vasthouden aan de minimumvereisten van de Kieswet (Achtkarspelen). Terphuis waarschuwt dat het zonder adequate voorzieningen in strijd is met de wet, het VN-verdrag Handicap (geratificeerd door Nederland in 2016) en de grondwettelijke eis dat stemmen zowel zelfstandig als geheim moet kunnen gebeuren.

Súdwest-Fryslân is de enige gemeente met meerdere stemmallen (onder meer in Sneek en Workum). Zowel Terphuis als Smits dringen er op aan dat elke gemeente minstens één stemmal of vergelijkbare toegankelijke voorziening moet regelen, zodat mensen met een visuele beperking volwaardig en vertrouwelijk kunnen deelnemen aan het democratische proces.