Zelfs gruttokuikens in speciaal vogelland zijn mager. 'De achteruitgang van insecten is enorm'
In dit artikel:
In Súdwest-Fryslân blijken gruttokuikens tussen 2021 en 2025 vrijwel altijd te licht en voortdurend bezig met voedselzoeken, waardoor ze weinig tijd hebben om te slapen en vaker slachtoffer worden van predatie. Dat is de belangrijkste conclusie van het Grutto Landschapsproject, uitgevoerd door onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en BirdEyes en gepresenteerd vrijdag in Koudum. Het onderzoek bestreek aspecten als voedselkeuze, kuikenoverleving, de rol van roofdieren en de beschikbaarheid van insecten.
De grutto’s geven de voorkeur aan kruidenrijke weilanden om kuikens op te voeden, maar die gebieden leveren niet per se meer voer op dan de gangbare, monotone raaigraspercelen. Algemeen tekort aan voer blijkt een groot probleem: plakvalproeven toonden veel minder vliegende en kruipende insecten in Súdwest-Fryslân dan in vergelijkbare Duitse gebieden (Dümmer) en vogelgebieden bij Hamburg. Professor Theunis Piersma wijst op een langdurige achteruitgang van insecten, wat ook zichtbaar is in de sterke afname van insectenetende soorten zoals zwaluwen sinds 1950.
Het Zuid-Friese landschap bestaat voor circa 80 procent uit intensief beheerd grasland, wat vermoedelijk bijdraagt aan de magere kuikens. In Duitsland eten jonge grutto’s soms ook regenwormen; in Nederland komt dat nauwelijks voor, waardoor de Nederlandse kuikens vaak op fragmentarisch insectenvoer moeten jagen en minder kunnen uitslapen. Uit eerdere broedexperimenten in broedmachines bleek dat goed gevoede kuikens veel diep slapen — iets wat in het veld grotendeels ontbreekt.
Het project wordt voortgezet met een praktijkexperiment dit voorjaar: Friese vogelwachten verzamelen 160 eieren die weinig kans op uitkomst hebben. Avifauna in Alphen aan den Rijn broedt naar verwachting ongeveer 140 kuikens uit; daarvan worden circa veertig in verschillende Friese boerenlandtypen uitgezet in grote rennen met zendertjes. De kuikens worden ’s avonds teruggehaald voor wegen en meten en krijgen extra voer zodat geen enkel dier van honger zal sterven. Andere kuikens groeien onder gecontroleerde omstandigheden op en worden later vrijgelaten. Een deel van de halfvolwassen vogels krijgt zenders om mogelijke effecten van zwaar of licht opgroeien op levensduur en voortplanting te bestuderen.
De onderzoekers waarschuwen dat als reguliere landbouw niet minder ecologisch schadelijk wordt, grutto’s op termijn in ernstiger problemen kunnen komen. Tegelijk wijzen ze erop dat het uitbreiden van goed beheerde kruidenrijke weiden kansen biedt om populaties te ondersteunen.