Wim Kan: grondlegger van de oudejaarsconference die uitgroeide tot een traditie
In dit artikel:
Op oudejaarsavond blijft de oudejaarsconference een vaste Nederlandse traditie: cabaretiers blikken met humor en politieke scherpte terug op het voorbije jaar. Het fenomeen begon in 1954 toen de VARA Wim Kan vroeg om het jaar op de radio af te sluiten — zijn eerste gage was duizend gulden — en groeide daarna uit tot een publiek begrip.
Wim Kan ontwikkelde thema’s die vaak tijdloos bleken: van zijn pacifistische verzet tegen de herbewapening van Duitsland tot observaties over stijgende prijzen (hij merkte ooit op dat benzine in zijn tijd duurder was dan melk) en een waarschuwing voor een tekort aan vakmensen. Zijn oudejaarsprogramma’s kregen in 1973 ook een televisiedoorbraak; producers namen meerdere theatershappen op en zonden de beste uit, wat destijds bijna kijkcijferrecords brak. Typische Kamomenten waren scherpe maatschappelijke reflecties — over demonstraties, woningnood en bureaucratie — verpakt met satire en herkenning.
Na Kan nam Freek de Jonge in 1982 het stokje over, gevolgd door een reeks andere grote namen: Youp van ’t Hek, Seth Gaaikema, Jan Jaap van der Wal, Dolf Jansen en later Marc-Marie Huijbregts en Guido Weijers. Rond de eeuwwisseling nam het aantal oudejaarsconferences toe (een korte periode van “inflatie”), waarna het publiek terugliep: waar Kan miljoenen kijkers trok, haalden latere acts soms veel lagere aantallen. Youp bleef redelijk stabiel met shows die miljoenen haalden, en Claudia de Breij toonde met haar programma’s in 2019 en 2022 dat het genre ook door vrouwen kon worden gedragen.
Dit jaar verzorgt Peter Pannekoek de traditionele oudejaarsconference; zijn show is woensdag 31 december om 22.25 uur op NPO1 te zien. Pannekoek noemt de traditie “een culturele nieuwjaarsduik”: een gezamenlijke reflectie die met een lach en traan mensen emotioneel moet “reinigen” voor het nieuwe jaar. Hij benadrukt dat hoge grapdichtheid nodig is om kijkers vast te houden — en dat het moeilijk is na maanden van somberte toch hoop te bieden. Zijn doel is een louterende afsluiting zodat mensen met een goed gevoel aan het nieuwe jaar beginnen.
Historisch gezien vormt Wim Kan, samen met Wim Sonneveld en Toon Hermans, de kern van het naoorlogse cabaret — elk met een eigen stijl: Kans politieke scherpte, Sonnevelds tijdloze liedjes en Hermans’ mimische en lichtvoetige observaties. De oudejaarsconference blijft zo een mix van politieke reflectie, maatschappijkritiek en traditie die door nieuwe makers telkens opnieuw wordt ingevuld.