'Wereldwonder' Afsluitdijk dreigt slachtoffer te worden van bezuinigingen. 'Straks staan ze hier voor dichte deur'
In dit artikel:
Twee weken geleden bracht de Indiase premier Narendra Modi een officieel bezoek aan Nederland, inclusief een koninklijk onthaal, ontmoetingen met bedrijfsleiders en een rondleiding over de Afsluitdijk. Minister (of premier) Jetten leidde hem langs het zoute en zoete water en vertelde over de bijna honderd jaar oude dijk, die door velen wordt gezien als een nationaal icoon en een voorbeeld van Nederlandse waterbouwkunde.
Sinds 2018 wordt de Afsluitdijk grootschalig gerenoveerd en versterkt: het werk begon met een kostenraming van ongeveer 1 miljard en groeide naar ruim 2 miljard euro. Ondanks die investering kampen de werken met aanhoudende vertragingen en financiële knelpunten, waardoor sommige betrokkenen nu publiekelijk twijfelen of alle onderdelen ooit afkomen. Belangrijkste focus in de overleggen ligt op klimaatadaptatie, waterveiligheid, verzilting en het beheer van scheepvaart en wegverkeer; de toeristische en publieke functies dreigen daardoor te verdringen.
Kees Terwisscha van Scheltinga, voorzitter van het Kazemattenmuseum bij Kornwerderzand, waarschuwt dat de aandacht en het geld voor bezoekersvoorzieningen tekortschieten. Het museum en de dorpsgemeenschap zien de dijk als een magneet voor cultuur- en dagtoerisme; het bezoekersaantal kan volgens hem sterk stijgen (een verdubbeling naar ongeveer 40.000 bezoekers wordt genoemd). Huidige faciliteiten zijn verouderd en slecht geïsoleerd, en er is onvoldoende budget voor basisvoorzieningen als toiletten, horeca, groenonderhoud en afvalbeheer.
Concreet voorbeeld van bezuinigingsdruk zijn de kazematten bij Kornwerderzand en Den Oever: in 2021 werd betonrot vastgesteld en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed drong aan op spoedige maatregelen vanwege veiligheid en monumentenzorg. Een toezegging van 25.000 euro in februari werd in maart weer geschrapt nadat de Tweede Kamer Rijkswaterstaat-financiën heroverwoog; later kwam er via politieke druk weer wat geld vrij, maar dat dekt volgens Terwisscha lang niet de noodzakelijke herstelwerkzaamheden. Hij schat dat volledig aanpakken van het betonrot ongeveer een miljoen euro zou vergen — een relatief klein bedrag op het bord van de nationale meerjarentekorten, maar illustratief voor landelijke prioriteiten.
Er bestaat bovendien vrees dat beschikbare middelen worden doorgeschoven naar andere grote projecten (eerder gereserveerde gelden, bijvoorbeeld voor de Lelylijn, worden genoemd) of dat alleen tijdelijke reparaties worden uitgevoerd, wat nieuwe vertragingen en overlast voor omwonenden betekent. Tegelijk biedt de aanleg van vier nieuwe basculebruggen bij Kornwerderzand kansen om tegelijk een nieuw museum en bezoekerscentrum te realiseren — als politiek en provincie de publieksfunctie van de dijk serieus nemen.
De kloof tussen technische en publieke belangen van de Afsluitdijk staat centraal: terwijl deskundigen prioriteit geven aan veiligheid en waterbeheer, dringen lokale organisaties en vrijwilligers aan op voldoende aandacht en middelen om de dijk als beleving en erfgoed aantrekkelijk en bereikbaar te houden.