We moeten meer stilstaan bij die twee kilo bacteriën achter onze navel
In dit artikel:
Theo Mulder, boer en bodemactivist uit Kollumerzwaag, zet zich al jaren onvermoeibaar in voor het belang van een gezonde bodem als basis voor gezonde voeding en daarmee gezonde mensen en dieren. Op World Earth Day presenteert hij zijn Nederlandse vertaling van Ir. Jan Pieter Haisma’s essay De verloren sleutel, oorspronkelijk in het Fries geschreven, en overhandigt het eerste exemplaar aan Haisma’s 87‑jarige weduwe. Mulder brengt hiermee een pioniersvisie uit de vorige eeuw weer onder de aandacht die volgens hem nog steeds actueel is.
Met zijn bedrijf Mulder Agro organiseert hij publieksactiviteiten — van kruiwagentochten tot symposia — en treedt hij op bij evenementen zoals het festival Graceland (thema ‘Grond onder je voeten’). Hij werkt samen met initiatieven als De grûn beweecht en Symphony of Soils en geeft heruitgaven uit van vroegere voorvechters van bodemgezondheid, zoals huisarts Frits Gouwe en zelfs geschriften van Justus von Liebig, de uitvinder van kunstmest die later terugkeek op de gevolgen van zijn uitvinding.
Mulder waarschuwt dat traditionele kennis over bemesting met ruige mest, compost en gesteentemeel grotendeels verloren ging na de Tweede Wereldoorlog. Het streven naar voedselzekerheid leidde tot schaalvergroting, kunstmestgebruik, geïmporteerd voer en gesloten kringlopen die ontbreken: voedingsstoffen gaan verloren omdat mest en bijproducten niet terugkeren naar de akker waar het graan vandaan komt. Daardoor ontstaan afhankelijkheden van de wereldmarkt en van grote agribedrijven, waardoor veel boeren in een systeem gevangen zitten waarvan ze moeilijk loskomen.
Zowel Mulder als Haisma pleiten voor een landbouw die meer aansluit bij natuurlijke processen: het bevorderen van levende bodem met microbieel leven, het terugbrengen van organische stof, minder kunstmest en minder eiwitbijvoeding — wat ook ammoniakemissies vermindert — en meer mensen actief in de landbouw in plaats van massaproductie. Haisma noemde al eerder dat het forceren van groei zwakke planten oplevert die meer bestrijdingsmiddelen nodig hebben; Mulder deelt die kritiek en benadrukt het belang van praktische, slimme oplossingen (in het Fries aangeduid als ‘tûk’) die boeren en consumenten samen moeten dragen.
Mulder is optimistisch over verandering, vooral omdat jongere generaties volgens hem gevoeliger zijn voor de verbinding tussen bodem, voedsel en gezondheid. Met het boek en zijn publiekswerk probeert hij oude wijsheden en nieuwe wetenschap samen te brengen om de kringlopen te herstellen en bodemgezondheid opnieuw centraal te stellen in landbouwbeleid en -praktijk.