Wat is ricine, het gif dat de 'soevereinen' volgens justitie wilden maken? 'Moeilijk terug te vinden in lichaam'

In dit artikel:

In Leeuwarden stond woensdag een groep Friese zelfbenoemde ‘soevereinen’ terecht die door het Openbaar Ministerie zouden hebben geprobeerd ricine te vervaardigen; bij hen werden vijf flessen van 1,5 liter met castorbonen aangetroffen en een handleiding om ricine te maken. Castorbonen (zaden van Ricinus communis) zijn vrij makkelijk verkrijgbaar via tuincentra en webwinkels en worden ook industrieel gebruikt voor het persen van castorolie, een veelgebruikt homeopathisch middel en laxeermiddel.

Ricine is een sterk giftig eiwit dat in die bonen voorkomt. Een enkele boon bevat ruwweg 3 mg ricine; naar schatting is ongeveer 0,5 mg al dodelijk voor één persoon. Het vergif remt de eiwitsynthese in cellen, waardoor die afsterven, en symptomen kunnen binnen enkele uren optreden. Omdat ricine een eiwit is en lastig aantoonbaar blijft in het lichaam, vormt het ook forensisch een uitdaging. Hoogleraar toxicologie Daan Touw stelt dat ricine waarschijnlijk goed oplosbaar is in water maar dat het isoleren uit bonen chemische kennis vereist.

Historische en recente voorbeelden tonen de praktische risico’s: de beroemde ‘paraplumoord’ op dissident Georgi Markov in Londen (eind jaren zeventig) werd met een ricinehoudend bolletje uitgevoerd; ook zijn er tientallen incidenten daarna, waaronder een brief aan president Obama in 2013 met ricinesporen en de arrestatie in Keulen in 2018 van iemand met duizend bonen. Populaire media zoals Breaking Bad hebben daarnaast vermoedelijk navolging gegeven aan enkele daders.

Ondanks de giftigheid van de bonen is de geperste olie doorgaans veilig: ricine blijft grotendeels in de pulp achter, omdat eiwitten en olie niet oplossen in elkaar. De combinatie van grote toxiciteit, relatief makkelijke toegang tot de zaden en de moeilijkheid van detectie verklaart waarom ricine soms als wapen wordt gekozen.