Wat is Driekoningen en welke gebruiken horen daarbij? 'Hier in Heerenveen zegenen we stickers'
In dit artikel:
6 januari markeert traditioneel het einde van de kersttijd: Driekoningen. Kerken en parochies herdenken die dag het bijbelse bezoek van de ‘wijzen uit het Oosten’ (de magi) aan het pasgeboren Jezuskind, zoals verteld in Matteüs 2. Zij volgden een ster, brachten goud, wierook en mirre en keerden Herodes niet terug om hem te waarschuwen. Herodes reageerde met geweld en liet alle jongetjes van twee jaar en jonger in Bethlehem doden; Jozef vluchtte met Maria en Jezus naar Egypte. Het aantal wijzen werd vanaf de derde eeuw verbonden aan de drie geschenken en vanaf de middeleeuwen vaker als drie koningen afgebeeld, als symbool dat wereldlijke machthebbers zich onderwerpen aan Christus.
In Fryslân verschillen de gewoonten per plaats. Predikant Sytze Ypma (Franeker) benadrukt bij zijn jaarlijkse preek het morele thema: niet de macht volgen maar geestelijke waarden, ofwel kiezen voor het kind boven de koning. In Franeker zijn geen uitgebreide moderne rituelen; vroeger deden kinderen toneelstukken in koningskleding, maar kerst is daar het belangrijkste feest gebleven. In Harlingen nam predikant Cees Glashouwer een Duitse gewoonte over die door voorganger Bertus Nijendijk was ingevoerd.
Een veelgebruikt gebruik is het zegenen van mensen en huizen. In sommige kerken wordt een schaaltje met watten en olijfolie gebruikt; de voorganger doopt zijn duim, tekent een klein kruisje op het voorhoofd van kerkgangers en spreekt zegenwoorden uit. De aanwezigen krijgen vaak een kaartje met de letters CMB: Christus Mansionem Benedicat (Christus zegene dit huis), maar die letters worden ook traditioneel gekoppeld aan de namen Caspar, Melchior en Balthasar. In katholieke gemeenschappen zijn de rituelen vaak uitgebreider: processies, wierook, speciale missen en kleine sociale gebruiken. Zo krijgt het in Heerenveen een moderne variant: priester Tjitze Tjepkema zegent stickers met CMB die kerkgangers op of naast hun deur plakken — een afgeleide van het Duitse gebruik om met krijt C+M+B en het jaartal bij de deur te schrijven.
Andere eeuwenoude gebruiken, vooral in zuidelijke streken, zijn het langs de deuren gaan van kinderen in koningskostuum om liedjes en snoep te verzamelen en het bakken van een taart met een boon erin; wie de boon vindt is “koning” van de dag. Geestesdragers benadrukken dat zegenen en rituelen vooral expressies zijn van acceptatie en verbondenheid: ze geven mensen het gevoel gewenst en gezien te zijn, iets waar veel gelovigen waarde aan hechten. Voor katholieken blijft Driekoningen bovendien een hoogfeest dat ieder jaar met betrokkenheid wordt gevierd.