Wat doe je als je kind begint te liegen? Geen paniek, zegt Bernard Maarsingh

In dit artikel:

Mevrouw De Vries komt in paniek bij de praktijk omdat haar kleinzoon liegt over kleinigheden: koekjeswikkels onder de bank, gefantaseerde schoolverhalen. Ze voelt zich schuldig en vreest dat zijn moraal en betrouwbaarheid blijvend beschadigd zijn. Het verhaal verandert zodra de therapeut uitleg geeft: liegen bij kinderen is niet per se moreel falen maar vaak een mijlpaal in de ontwikkeling.

Onderzoek van ontwikkelingspsycholoog Kang Lee laat zien dat effectief liegen vraagt om belangrijke cognitieve vaardigheden: het kind moet weten dat een ander iets niet weet, de eigen waarheid kunnen onderdrukken en een geloofwaardig alternatief vasthouden. Dat vereist geheugen, zelfbeheersing en inlevingsvermogen. Kinderen die eerder tot deze inzichten komen, liegen vaak ook eerder — een teken van een krachtig brein, geen mislukking als opvoeder.

Rond de puberteit krijgt liegen bovendien vaak een sociale functie: zogeheten prosociale of tactische leugens beschermen relaties (bijvoorbeeld een overdrijvend compliment om iemands gevoel te sparen). De praktijk anekdote sluit positief af: mevrouw De Vries leert met begrip reageren als haar kleinzoon zegt dat haar soep heerlijk is — beiden weten dat het niet helemaal waar is, en toch functioneert die kleine onwaarheid als verbindende tact.

De boodschap is pedagologisch: focus niet op uitroeiing van liegen, maar op begeleiden. Wie altijd kwaad reageert, leert vooral beter liegen; wie veiligheid en vertrouwen biedt, leert wanneer eerlijkheid loont. Eerlijkheid groeit uit verbinding, niet uit angst. Praktisch betekent dat: kalm handelen bij leugentjes, onderscheid maken tussen schadelijke en prosociale leugens, eerlijkheid aanmoedigen en een veilige ruimte bieden voor moeilijke waarheden.

Bernard Maarsingh, psycholoog en co-eigenaar van Maarsingh & van Steijn, plaatst deze ontwikkeling in het licht van breinkennis en opvoedkunde.