Waarom de tien laatste Friese binnenvissers alle zeilen moeten bijzetten
In dit artikel:
In Friesland verzamelen de laatste tien binnenvissers zich om hun beroep te verdedigen tegen een opeenstapeling van problemen: een recente herverkaveling van 14.000 hectare viswater, verouderde afspraken uit 1977 die de hengelsport voorrang geven op schubvisrechten, de opmars van de otter én een explosieve toename van exoten zoals rivierkreeften en grof hoornblad. Nieuwe voorzitter Henk Deinum, die sinds minder dan een jaar leidinggeeft aan de Friese Bond van Binnenvissers, probeert de kleine groep weerbaarder te maken en oude knelpunten op tafel te krijgen.
Wie en waar: het zijn de resterende Fryske fiskers — de beroepspalingvissers zoals Ale de Jager en collega’s — die in dorpen als Reduzum hun netten, fuiken en knowhow hebben. Deinum, oud-wethouder van Leeuwarden met familieachtergrond in de visserij, trad aan om bestuurlijke kracht te leveren rond politiek gevoelige dossiers. Bestuurslid Jelte Bouma en anderen maken deel uit van het bestuur dat recent een gespannen herverdeling van wateren moest begeleiden.
Wat is er gebeurd: na het vertrek met pensioen van twee ervaren vissers kwam hun visgebied beschikbaar, waardoor de volledige 14.000 hectare opnieuw verdeeld moest worden. Om ruzies binnen de kleine groep te voorkomen, schakelde het bondsbestuur een onafhankelijke commissie in. Die inventariseerde wensen en formuleerde een ruilverkavelingsadvies dat alle tien vissers onlangs hebben geaccepteerd; iedereen kreeg extra water of kon ruilen, waardoor de interne vrede is hersteld.
Belangrijke knelpunten: de beschermde otter beschadigt veel fuiken en bewerkt vis ernstig; om te voorkomen dat fuiken volzwemmen en vissen verdrinken, zijn stopgrids en andere otterwerende technieken verplicht, maar die verminderen ook de waardevolle bijvangst. De rivierkreeftplantages en invasieve waterplanten zetten ecosystemen onder druk en kunnen zelfs dijken bedreigen; de vissers willen betrokken worden bij het bestrijden van die plaag, maar zien dat waterschappen en het Rijk elkaar aanwijzen voor de kosten en aanpak.
Historische onrechtvaardigheid: een deal uit 1977 die schubvisrechten – lucratieve vangsten zoals snoekbaars — toekende aan de hengelsport, zit de beroepsvissers nog steeds dwars. Veel oudere vissers verkochten destijds rechten, soms uit financiële nood, waardoor de hengelsport nu met tienduizenden leden grote zeggenschap heeft over schubvis. Deinum pleit ervoor die erfenis te heroverwegen en wil gesprekken aangaan met de hengelsportbond en met politiek verantwoordelijken; binnenkort krijgt hij een bezoek van de staatssecretaris waarop hij zijn bestuurlijke gewicht wil gebruiken.
Unieke positie van de Friese palingvisserij: Friesland heeft een uitzondering gekregen ten opzichte van de EU-regels van 2010: waar elders het palingseizoen beperkt is tot september, mag in Friesland jaarrond gevist worden binnen een streng quotumsysteem gebaseerd op wekelijkse vangstrapportage. Voor Friesland geldt een jaarlijks quotum van 36 ton paling, iets wat vissers als De Jager en Bouma zien als bewijs dat hun aanpak duurzaam kan zijn en hen bestaanszekerheid biedt.
Politieke en maatschappelijke context: gedeputeerde Abel Kooistra erkent het belang van de kleine beroepsgroep als ‘handen en ogen’ in het veld en ziet een rol voor hen in het bestrijden van exoten. Tegelijk tonen recente ontwikkelingen aan dat de vissers steeds sterker geconfronteerd worden met natuurbeleid (beschermde otter), veranderende watermanagementprioriteiten en historische juridische afspraken die niet meer stroken met het huidige perspectief.
Slotbeeld: na jaren van relatief rustig werken staan de laatste Friese binnenvissers voor een periode van bestuurlijke activiteit en praktijkgerichte strijdlust. Deinum en zijn collega’s zoeken via bestuurlijke gesprekken en praktische inzet naar een hernieuwde positie: behoud van hun unieke palingrechten en een actieve rol bij het aanpakken van ecologische bedreigingen, terwijl ze tegelijkertijd de interne verdeling van wateren duurzaam hebben geregeld.