Voorlopig duikt de Europese Unie voor fratsen Donald Trump

In dit artikel:

Op 1 januari 2026 nam Cyprus het EU-voorzitterschap op zich en presenteerde het begin januari in het dorp Lefkara een beleidsnota die de Unie moet profileren als een “autonome” speler: zelfbewust op het vlak van veiligheid, defensie en economische zelfvoorziening, en geplaatst in het geopolitieke kruispunt nabij Turkije en het Midden-Oosten. De Cypriotische nota bouwt voort op beleidsstappen uit 2025 en legt de nadruk op zowel externe onafhankelijkheid als versterking van de interne markt.

Die ambitie kreeg direct een harde realiteitstoets toen begin januari de Verenigde Staten onder president Donald Trump kortstondig in Venezuela ingrepen en oppositieleider Nicolás Maduro ontvoerden. De actie zette de internationale hoofden bij elkaar en maakte de veiligheidsparagraaf in de Cypriotische nota meteen relevant — maar niet onomstreden. In Brussel was de reactie op de Amerikaanse operatie terughoudend, deels uit zorg om de bescherming van Oekraïne en de bredere veiligheidssamenwerking met de VS niet in gevaar te brengen. Die voorzichtigheid ondermijnt volgens de columnist echter de boodschap van een zelfstandiger Europa.

De kern van het betoog is een oproep aan de EU om zich niet automatisch te laten leiden door grootmachten of historische machtsverhoudingen. Waar de Verenigde Staten in hun recente veiligheidsstrategie impliciet stellen dat Europa onafhankelijker van de EU zou moeten opereren, ziet Cyprus juist aanleiding voor meer Europese slagkracht en juridische grondslagen in plaats van militaire dominantie. De auteur wijst erop dat de EU een internationale rechtsorde belichaamt en dat Europese reacties bij voorkeur via andere middelen dan brute interventie moeten verlopen.

Politiek en praktisch gezien is de aanbeveling tweeledig: enerzijds moet de Unie zich geopolitiek steviger opstellen en sneller bouwen op de verworvenheden van 2025; anderzijds moet zij intern sterker worden — een robuustere interne markt en meer strategische autonomie bij cruciale ketens en defensiecapaciteiten. De waarschuwing is dat Europa niet passief moet toezien hoe externe spelers de agenda bepalen, maar actief en onderscheidend moet optreden.

Kortom: Cyprus zet een visie neer voor een meer zelfstandige, weerbare EU, maar de eerste weken van het voorzitterschap tonen hoe snel externe crises en bondgenootschapsdynamiek die ambitie kunnen uitdagen. De vraag blijft of Brussel die koers kan doorzetten zonder de trans-Atlantische banden te breken, en of de Unie bereid is sneller concreet te handelen dan alleen retoriek.