Visionair of wachten tot we vastlopen? De circulaire economie is onvermijdelijk
In dit artikel:
De circulaire economie lijkt onvermijdelijk omdat de voorraad grondstoffen beperkt is: hergebruik van materialen is op termijn noodzakelijk. In de praktijk verloopt die transitie traag omdat kortetermijnbelangen vaak botsen met lange-termijnvoordelen. Circulaire oplossingen brengen aanvankelijk hogere kosten en organisatorische uitdagingen met zich mee, en veranderen systemen verlopen geleidelijk, begonnen door idealisten en pioniers (denk aan zonnepanelen, natuurlijke isolatie, Fairphone, Herenboeren). Zulke innovaties bewijzen wat kan, maar blijven vaak kleinschalig en economisch onaantrekkelijk.
Recent onderzoek van twee studenten bevestigt dat bedrijven een lang leerproces doormaken: experimenteren, aanpassen en klanten overtuigen kost tijd. Klantenvragen over prijs, risico’s, kwaliteit en naleving van standaarden zorgen ervoor dat sommige bedrijven afhaken en concluderen dat de markt nog niet rijp is. Daarnaast ontstaan perverse prikkels: de daling van de olieprijs sinds medio 2022 maakte nieuw plastic goedkoper en bracht Nederlandse plasticrecyclingbedrijven in zwaar weer, zelfs failliet.
Toch kan circulair handelen plotseling versnellen wanneer het een praktisch antwoord biedt op andere urgente problemen. In Friesland leidde samenwerking tussen meer dan honderd boeren, ruim twintig bouwbedrijven, vijf woningcorporaties en de provincie tot de Fryske Vezelhennepdeal: lokaal geteelde vezelhennep wordt ingezet om ruim duizend huizen te isoleren. Het hoofddoel was niet idealistische duurzaamheid op zich, maar het vlot trekken van de bouw, versterking van de landbouw en verbetering van het wooncomfort van huurders. Als neveneffect legt vezelhennep CO2 vast en vermindert het transport van bouwmaterialen.
Kortom: de overgang naar een circulaire economie stuit op economische, perceptuele en beleidsmatige barrières, maar kan sterk worden geactiveerd wanneer circulaire oplossingen concrete maatschappelijke knelpunten oplossen. Dat toont dat idealistische innovaties waardevol zijn zodra ze slim worden ingezet om urgente, breed gedragen problemen aan te pakken.