Visionair of wachten tot we vastlopen? De circulaire economie is onvermijdelijk | column Eelko Huizingh
In dit artikel:
De schrijver stelt dat de circulaire economie logisch en onvermijdelijk is vanwege beperkte grondstoffen, maar dat die omslag in de praktijk vaak langzaam verloopt. Korte-termijnbelangen, hogere kosten en extra gedoe voor bedrijven en consumenten remmen adoptie; systeemveranderingen verlopen bovendien stapsgewijs, beginnend bij idealisten en pilootprojecten (zoals zonnepanelen, natuurlijke isolatiematerialen, Fairphone en Herenboeren) die laten zien wat mogelijk is, maar meestal op kleine schaal en zonder snel rendement.
Ondersteunend onderzoek van twee studenten laat zien dat bedrijven een leerproces moeten doorlopen: experimenteren, aanpassen en omgaan met terughoudendheid van klanten. Consumenten en opdrachtgevers zijn prijsgevoelig, vrezen risico’s en twijfelen aan de kwaliteit en normconformiteit van hergebruikte producten, waardoor veel initiatieven soms voortijdig stranden. Ook ontstaan perverse prikkels: door de halvering van de olieprijs sinds medio 2022 werd het goedkoper om nieuw plastic uit olie te maken, wat leidde tot faillissementen onder Nederlandse recyclingbedrijven.
Een opvallend kantelpunt komt uit Friesland, waar meerdere lokale problemen—woningcorporaties die huizen moeten isoleren, bouwbedrijven die door stikstofproblematiek vastlopen en boeren met lage prijzen en mestoverschotten—leidde tot een praktische oplossing: de Fryske Vezelhennepdeal. Meer dan honderd Friese boeren, ruim twintig bouwbedrijven, vijf woningcorporaties en de provincie sloten afspraken om met lokaal geteelde vezelhennep ruim duizend woningen te isoleren. Het hoofddoel was niet louter idealistisch circulair beleid, maar het vlottrekken van de bouw, het versterken van landbouwinkomens en het verbeteren van het wooncomfort van huurders. Als bijkomend voordeel slaat vezelhennep CO2 op in woningen en bodem en verminderen transportafstanden, waardoor de emissies dalen.
De auteur betreurt dat vaak een duidelijke crisis of meerdere samenlopende problemen nodig zijn om schaalbare circulaire oplossingen op gang te brengen, maar waardeert tegelijk het pragmatische gebruik van innovaties om maatschappelijke knelpunten op te lossen. Impliciet blijft de boodschap dat beleidskaders en het wegnemen van perverse prikkels cruciaal zijn om circulaire initiatieven structureel te laten groeien.