Velduilen broeden hard en sterven jong; en nu vieren ze het leven in Friesland

In dit artikel:

In Friesland is dit broedseizoen een uitzonderlijk aantal velduilen gezien: de Bond Friese Vogelwachten meldde 78 nesten en 23 broedparen, een recordjaar dat het piekjaren van 2019 overstijgt. Velduilen zijn in Nederland als ernstig bedreigd aangemerkt; normaal telt het land gemiddeld zo’n 20 broedparen, waardoor de aanwas in Friesland bijzonder waardevol is.

De verklaring is simpel: veel muizen dit voorjaar zorgden voor voldoende voedsel, waardoor oudervogels veel eieren leggen en jongen vetgemest zijn. Toch hangt het succes van de nesten van andere factoren af. Velduilkuikens verspreiden zich rond het nest en hebben dekking nodig; Sovon-expert Romke Kleefstra raadt aan dat boeren 100 bij 100 meter ongemaaid gras rond een nest laten staan. Zonder zulke refugia lopen jongen risico om te worden gepredeerd of door maaiwerk te overlijden; uit 2019 bleek dat toen slechts ongeveer een derde van de jongen vliegvlug werd.

Velduilen zijn nomadisch: ze verplaatsen zich naar gebieden met muizenrijkdom en individuen kunnen in één seizoen in verschillende landen broeden. Trackingbeelden illustreren dat: een gezenderde vrouwelijke velduil broedde in 2018 zowel in Schotland als later in Noorwegen, en een mannetje dat in 2019 bij Stiens was gezenderd trok onder meer naar Libië en later Rusland voordat het contact stopte. Wetenschappelijk onderzoek (o.a. John Calladine, 2024) toont dat velduilen weliswaar veel eieren leggen (7–13) maar relatief laag overleven vergeleken met andere uilen.

Praktisch belang: bescherming van ongemaaide stroken — waar mogelijk met vergoeding voor boeren — is cruciaal voor het uitvliegen van kuikens. De vogels vormen geen bedreiging voor weidevogels; ze volgen simpelweg de muizenpopulaties, ook al betekenen hun trekgedrag en lage volwassenoverleving dat ze in volgende jaren elders kunnen broeden.