Van nippen tot bingen: de geschiedenis van dronkenschap
In dit artikel:
Alcohol speelt al millennia een centrale rol in menselijk gedrag, economie en rituelen — dat is de kern van Mark Forsyths boek Een kleine geschiedenis van dronkenschap, waarvan culinair historica Charlotte Kleyn het voorwoord schreef. Kleyn haalt cijfers aan uit 1688: de gemiddelde Amsterdammer dronk toen per jaar extreem veel bier en wijn (inclusief kinderen in de berekening), wat laat zien dat drinken in de vroegmoderne Lage Landen heel gewoon en voedzaam was, niet louter een alternatief voor vervuild water.
Forsyth traceert die relatie van de mens met vergisting terug naar de prehistorie: apen en vogels die rottend fruit eten en dronken worden, vormen anekdotische aanwijzingen dat alcoholconsumptie natuurkundig en evolutionair oud is. Volgens de auteur kan de wens om bier te produceren zelfs een drijvende kracht zijn geweest achter de overgang naar landbouw en het telen van gerst. In Mesopotamië duiden kleitabletten al duizenden jaren geleden op bier als handelswaar en betaalmiddel; ook in het oude Egypte en Griekenland waren drankgelagen en religieuze feesten rond wijn wijdverbreid.
De rol van alcohol verschilde sterk tussen culturen. Romeinen verkozen wijn en beschouwden bier als iets van barbaren, terwijl noordelijke volken — Germaanse stammen en Vikingen — juist bier en drinkrituelen verheven tot centrale maatschappelijke en mythologische praktijken. In mythes en rituelen (zoals de Dionysische of Bacchische festivals bij Grieken en Romeinen) speelde dronkenschap een belangrijke rol in orgiastische en rituele uitingen. Tegelijk leidde het bewonderen van aangeschoten staten in sommige religieuze tradities tot afkeuring en regulering: christelijke en islamitische normen verzetten zich tegen mateloosheid, hoewel elites in vroegere islamitische samenlevingen vaak wel wijn nuttigden.
Ook politieke en economische macht is geregeld verbonden met drank. Forsyth bespreekt voorbeelden variërend van George Washingtons inzet van gratis drank voor kiezers en soldaten tot het verbod op wodka in tsaristisch Rusland in 1914, dat mede bijdroeg aan staatsinkomstenproblemen en sociale onrust. In moderne tijden wordt binge-drinken vooral met Britse cultuur geassocieerd, terwijl Mediterrane landen meer continentale, gematigde drinkgewoonten kennen. Forsyth illustreert dat met anekdotische en soms humoristische passages over Engelse drinktradities en beroemde drinkers zoals Winston Churchill.
Het boek werkt als een luchtige, kronkelige kroegentocht door uiteenlopende tijden en plaatsen, met aandacht voor hoe alcohol functioneerde als voeding, betaalmiddel, religieus instrument en sociaal smeermiddel. Voor lezers die willen begrijpen waarom alcohol zo diep in menselijke samenlevingen geworteld is, biedt Forsyth zowel historische feiten als literaire en culturele observaties.
Boekgegevens: Een kleine geschiedenis van dronkenschap — Mark Forsyth, uitgever TreeBooks, prijs circa 21,99 euro.