Van leeuwenkuil tot zwevend terras, zo had Leeuwarden er ook uit kunnen zien

In dit artikel:

Het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) toont in de expositie Nooit gebouwd Leeuwarden uiteenlopende plannen die de Friese hoofdstad hadden kunnen veranderen, maar om uiteenlopende redenen nooit werden uitgevoerd. De tentoonstelling, die vorige week opende en tot 8 november gratis te bezoeken is, verzamelt tekeningen, maquettes en nieuw gemaakte 3D-prints om inzicht te geven in hoe de stad er anders had kunnen uitzien.

Curator Pieter van der Ende licht toe dat HCL recent alle bouwdossiers digitaliseerde en dat stadshistoricus Tom Sandijck, geïnspireerd door Cees Nootebooms Nooit gebouwd Nederland, het idee voor een overzichtsexpositie aanjaagde. Voor enkele tekeningen liet HCL door Dick Dekker 3D-modellen maken; die prints maken de schaal en impact van niet-uitgevoerde ontwerpen beter zichtbaar.

Op de expositie staan opvallende voorbeelden uit verschillende periodes: een ambitieus koffiehuis met rolschaatsbaan uit 1877 van architect J.P.J. de Rooij dat recht tegenover het station gepland was; een in 1967 voorgesteld leeuwenverblijf bij het station — een idee van de VVV waarvoor zelfs welpjes werden toegezegd en geld werd ingezameld — dat uiteindelijk niet doorging; en een motel op het Europaplein uit 1955, vervangen door de later gerealiseerde vogelfontein van J.E. Wiersma met een sculptuur van Chris Fokma. Ook absurde plannen zoals een gigantische glijbaan richting de Oldehove zijn te zien.

Torens spelen een prominente rol. Er is aandacht voor de Oldehove (waarover geen originele schetsen zijn gevonden maar wel een impressionistische maquette van Otto Stoelinga), voor Theo van Doesburgs winnende fonteinontwerp uit 1918 dat pas in 2017 in Leiden werd uitgevoerd, en voor de Nieuwe Toren — een herbouwidee uit 2000 met een “zwevend” terras van Rein Hofstra en Pieter Walon dat veel reacties oproept bij bezoekers. Verder toont de expositie een voorstel uit 1994 van Abe Bonnema Architecten voor een derde kantoortoren van 150 meter, aanzienlijk hoger dan de Achmeatoren, dat eveneens niet gerealiseerd werd. Bij de Bonifatiuskerk lag in 2011 een plan voor een begijnhof voor ouderen dat ook niet doorging; daar komen nu andere plannen voor het Amelandskwartier.

Volgens Van der Ende faalden veel projecten door gebrek aan geld, vergunningen of politieke steun — soms vanwege ideologische bezwaren, soms uit terughoudendheid. Bezoekers kunnen op een whiteboard aangeven welke ontwerpen zij wel of niet hadden willen zien; die reacties worden bijgehouden en binnenkort overgedragen aan stichting Attiek die mogelijk in september een symposium organiseert. De tentoonstelling is nog niet definitief compleet: HCL kreeg al extra toezeggingen van tekeningen en maquettes die later worden toegevoegd.