Utsteld gelok, lyts gelok, gelok, gelok!
In dit artikel:
Abe de Vries reageert met ergernis en humor op de aankondiging van het thema voor het komende Fryske boekewikegeskink: Libje fanút gelok. Hij ziet het als een voorspelbare, vage keuze die voortborduurt op recente beurten rond geluk (uitsteld gelok 2022, lyts gelok 2025) en vreest dat schrijvers nu nog eens dezelfde variaties op geluk zullen afleveren. Voor het boekje zijn zes auteurs gevraagd; dat roept volgens hem vragen op over originaliteit en nut.
De Vries beklaagt zich bovendien over een impliciet taalkwotum: het gevoel dat elk boekje tegenwoordig een bijdrage in een regionale variant van het Frysk moet bevatten (Bildts, Stellingwerfsk, Snitsersk, enz.). Solidair bedoeld, maar ook beperkend — lokaler talent zou volgens hem beter zelf kans moeten krijgen om met eigen ideeën te komen. Hij keurt het woordgebruik van het thema: het klinkt zweverig en narcistisch, en volgens hem was een formulering als ‘libje út gelok wei’ meer zinnig geweest.
Hij hekelt de manier waarop thema’s soms op het laatste moment worden bedacht, met paniek, telefoontjes en snelle app-berichten waardoor clichés de overhand krijgen. Dat leidt tot voorspelbare invalshoeken: milieu, het Wad, politieke spanningen (Ter Apel, Rusland), of trivialiteiten. De Vries stelt alternatieven voor die meer spanning en actualiteit kunnen brengen: Baskenland of Catalonië, Fryslân als autonome of zelfs sci-fi setting (Grut-Fryslân), meer aandacht voor vrouwen in de politiek, of zelfs absurdistische invalshoeken (bijvoorbeeld: zijn kattenmensen betere mensen dan hondenmensen?) — kortom veel mogelijkheden die zelden benut worden.
Zijn conclusie: er is geen gebrek aan inspirerende thema’s, wel aan een andere aanpak. De oplossing is volgens hem minder gehaaste, bureaukratische besluitvorming en meer betrokkenheid van professionele schrijversorganisaties (hij pleit cryptisch voor “minder Bûterhoeke, meer Skriuwersbûn”). De ideeën die hij opsomt noemt hij bewust vrij van auteursrecht — gratis voer voor een meer democratisch en creatief proces. Abe de Vries is schrijver en journalist bij het Friesch Dagblad.