Tropische tijdsbeleving en het ritme van het gebed | column Saskia Konniger

In dit artikel:

Saskia Konniger, Nederlandse correspondent in Jakarta (geboren 1974, sinds 2022 freelance verslaggeefster voor onder meer NRC, NOS, BNR, De Groene Amsterdammer en VPRO’s Bureau Buitenland), beschrijft hoe haar dagelijkse ritme zich onvermijdelijk heeft aangepast aan het tropische en grotendeels islamitische Indonesië. Waar zij zelf relatief laat opstaat (meestal tussen 7 en 8 uur), begint het gewone leven hier vaak rond vier uur ’s ochtends vanwege het eerste gebed voor zonsopgang. Markten, warongs en woonwijken zijn dan al volop in beweging; voor verslaggevers betekent dat regelmatig beginnen met werkzaamheden rond vijf of zes uur.

Het klimaat bepaalt ook het dagritme: rond zeven komt de zon op, vanaf elf wordt het heet en zoeken mensen verkoeling — wie het kan, werkt in gekoelde ruimtes; de meerderheid zwoegt zonder airco. De vijf dagelijkse gebedstijden structureren de dag: rond het middaggebed is er rust in de moskee, het vierde gebed valt rond drie uur en vanaf zonsondergang (vanaf circa vijf uur) ontwaakt de stad weer. Tegen zes uur gaan veel mensen naar de moskee; in Konnigers buurt functioneren gebedshuizen als informele buurthuizen die doorgaans toegankelijk zijn voor iedereen.

Konniger reflecteert op culturele verschillen: ze heeft geleerd het collectieve karakter van Aziatische samenlevingen te waarderen, minder op eigenbelang te sturen en meer te luisteren. Op Java speelt sociale hiërarchie een grote rol; verhalen bevatten soms tegenstrijdige of weggelaten elementen door angst, schaamte of belangen. Haar journalistieke aanpak is daardoor aangepast: geduld, luisteren en letten op nuance in plaats van directe confrontatie. De ervaring heeft haar ook de esthetiek van ritueel en stilte leren zien — gebed als moment van verbinding en bezinning temidden van het drukke stadsleven.