Treinreis vol oorlogsherinneringen en een gebroken leven in 'De man met de glimlach'

In dit artikel:

Paul Cohen reconstrueert in de documentaire De man met de glimlach de korte spoorwegreis die zijn vader Bram kort na de Tweede Wereldoorlog maakte, en gebruikt die tocht om het getekende leven van een overlevende inzichtelijk te maken. Bram, een medische student die in 1945 verzwakt uit een Japans interneringskamp op Java werd vrijgelaten, hield tijdens en na de oorlog dagboeken bij. Paul baseert de film niet op de schuilgeschreven kampnotities maar op een recent teruggevonden reisverslag waarin Bram zijn observaties vastlegde tijdens een treinrit van Nederland naar Kopenhagen. Met Paul als voice-over en samen met zijn zus herbeleeft hij die route om de man te leren kennen die zijn vader was: aanvankelijk rancuneus richting het verslagen Duitsland, later overrompeld door mededogen wanneer hij hongerige kinderen ziet en een meisje eten geeft; in Kopenhagen ontmoet Bram zijn toekomstige vrouw.

De film mengt persoonlijke aantekeningen en indringende archiefbeelden met gesprekken aan boord met medereizigers: een jongeman die reist met de as van zijn moeder, een vrouw die de Vietnamoorlog overleefde en een oudere Duitser die terugblikt op het bombardement op Hamburg. Die ontmoetingen geven het portret een universele lading en laten zien hoe oorlogstrauma’s generaties en landsgrenzen overstijgen. Paul ontwijkt sentimentele vereenvoudiging: naast het herwonnen gevoel van vrijheid toont de documentaire ook de blijvende nasleep van PTSS bij Bram, die later aan woede-uitbarstingen leed en in 1975 plots overleed. Criticus Vincent Meininger noemt De man met de glimlach een liefdevol en oprecht portret; de film kreeg vier sterren en is te zien bij Slieker Film Leeuwarden.