Tineke (65) uit De Knipe adviseert kerken over samenwerken: 'Het gaat over emotie en je hart, niet over rendement'
In dit artikel:
In Friesland nemen protestantse PKN-gemeenten in snel tempo nauwere samenwerkingen aan om het tekort aan ouderlingen, diakenen en kerkrentmeesters op te vangen. Adviseur Tineke Klei (65) uit De Knipe ziet die omslag in haar werk terug: waar ze vroeger vooral werd ingehuurd voor geloofstoerusting en beleidsplannen, begeleidt ze nu steeds vaker fusie- of samenwerkingsprocessen tussen gemeenten. Komend donderdag deelt zij haar ervaringen tijdens een bijeenkomst van de Classis Fryslân in De Oerdracht (Joure), waar ook ruimte is om partners te vinden, aldus scriba Hanneke Dijkstra.
De aanleiding is demografisch en bestuurlijk: recente CBS-cijfers laten zien dat het aandeel Nederlanders dat zich tot een geloof rekent daalde van 55% in 2010 naar 42% vorig jaar; in Friesland ligt dat percentage nog lager (38%). Als gevolg daarvan is het steeds lastiger om fulltime predikanten te benoemen en kerkenraden compleet te krijgen; vrijwilligers voelen zich minder geroepen voor ambtelijke taken.
Klei plaatst die nieuwe golf van samenwerking in de lijn van het eerdere Samen op Weg-traject dat in 2004 leidde tot de PKN, maar benadrukt dat kerkelijke toenadering niet te vergelijken is met zakelijke fusies: emoties, traditie en gemeenschapsgevoel spelen een grote rol. Haar advies is om samenwerkingen voorzichtig en selectief aan te pakken — bij voorkeur met weinig partners (drie is al veel) — en vooraf goed af te spreken wat elke gemeente wil behouden, denk aan specifieke diensten zoals de kerstnacht of de laatste-zondag-van-het-jaar-viering.
Ze noemt voorbeelden van reeds toegepaste samenwerkingen in dorpen als Easternijtsjerk, Nes en Wierum, Oosterbierum, Tzummarum en Moarre-Ljussens. Klei waarschuwt ook tegen strategieën die vooral gericht zijn op snelle publieksinzet (zoals eenmalige bijzondere diensten): die trekken soms tijdelijk publiek, maar houden mensen niet vast en leiden tot teleurstelling. Haar nadrukkelijke aanbevelingen: concentreer je op waar een gemeente goed in is, houd ruimte voor eigen identiteit binnen samenwerking en kies een open, naar-buiten gerichte rol — bijvoorbeeld door aandacht te geven aan niet-gemeentelijken.
Kortom: Friese PKN-kerken ruilen zelfstandigheid deels in voor gedeelde taken en ondersteuning, maar doen dat bij voorkeur stap voor stap en met respect voor lokale verbondenheid.