Theo de Jong (78), de eerste Friese voetballer in een WK-finale. 'Dat heeft zelfs Abe niet geflikt'

In dit artikel:

Theo de Jong (78) is nog altijd het toonbeeld van Friesche nuchterheid: geboren in Leeuwarden (11 augustus 1947), op zesjarige leeftijd naar Amsterdam verhuisd, maar zijn kalme mentaliteit verloor hij nooit. Als invaller kwam hij op 7 juli 1974 in minuut 68 het veld in tijdens de WK‑finale tegen West‑Duitsland en werd zo de eerste Fries die in een WK‑finale speelde. De overwinning kwam er niet — Nederland verloor met 2-1 — maar De Jong herinnerde zich het moment scherp: hij kreeg nog een goede schietkans, maar Sepp Maier pakte de bal.

Zijn loopbaan begon bij Blauw Wit, waar hij op zijn tiende lid werd en uitgroeide van veel scorende spits tot veelzijdige middenvelder. De Jong debuteerde als prof in 1966/67, werkte daarnaast bij De Telegraaf waar hij zijn vrouw Cobie ontmoette (trouw 1970) en zette daarna stappen via NEC naar Feyenoord. Onder trainer Wiel Coerver beleefde hij zijn beste jaren: in 1973/74 werd hij kampioen met Feyenoord en won de club datzelfde jaar de UEFA Cup. In totale clubcarrière maakte De Jong 152 goals in 530 wedstrijden.

Voor Oranje speelde hij 15 interlands (drie goals) en was onderdeel van het legendarische totaalvoetbal onder Rinus Michels en met kopman Johan Cruijff. Naast zijn invalbeurt in de finale viel hij tijdens het toernooi al vier keer in en scoorde eerder onder meer met een krachtige kopbal tegen Bulgarije — een treffer die hij als bijzonder koestert. De ploeg van 1974 zette Nederland als voetballand internationaal op de kaart; De Jong benadrukt dat het toernooi het besef gaf dat Oranje geen ondergeschikte meer was.

Persoonlijke anekdotes kleuren het verhaal: zijn moeder zorgde ervoor dat een voorgenomen emigratie naar Australië in de jaren vijftig niet doorging; hij leerde voetbal in Amsterdamse straatpotjes en jeugdduels waarin onder meer Johan Cruijff tegenover hem speelde; en hij bewandelde na de finale vrolijk de Catshuis‑polonaise bij de huldiging door premier Joop den Uyl en de technische staf. Over de beruchte ‘zwembadaffaire’ bij het WK vertelt het paar dat het de sfeer voorafgaand aan de finale aantastte, maar niemand linkt Cruijff’s mindere spel uitsluitend aan die gebeurtenis — vermoeidheid en constante druk speelden ook mee.

Na zijn spelersloopbaan ontwikkelde De Jong zich tot reizende voetbalprofessional: trainer, assistent en scout bij tal van Nederlandse clubs (onder meer FC Den Bosch, FC Zwolle, Cambuur, Willem II, De Graafschap, Go Ahead Eagles) en ook meerdere buitenlandse opdrachten — in Finland, China, Iran, Kameroen, Trinidad & Tobago en Nigeria. Hij ontdekte en ontwikkelde spelers zoals Jaap Stam en hielp met doorbraken van onder anderen Bert Konterman en Henk Timmer. Zijn terugkeer naar Cambuur in 1992 was een terugkeer naar zijn roots; hoewel hij de club dat seizoen in de eredivisie hield, leidde behoudende speelstijl en latere resultaten tot zijn ontslag.

Privé gingen Theo en Cobie na periodes in Rotterdam en Limburg uiteindelijk in Tilburg wonen, waar ze al ruim dertig jaar verblijven. Ze hebben twee kinderen (Nataschja en Dave), vier kleinkinderen en blijven actief: fietsen, naar de sportschool, jeugdtrainingen bij Willem II en helpen bij een amateurclub. De Jong, die zichzelf nog steeds liefhebber noemt, geeft geregeld training aan amateurs en bezoekt jeugdwedstrijden.

Statistisch en bestuurlijk: zijn paspoort vermeldt onder meer 15 interlands, deelname aan vier WK‑duels in 1974 met één doelpunt, landskampioenschap en UEFA Cup in 1974, plus een lange lijst van clubs en functies als trainer/assistent/scout wereldwijd. Van de 22 koppen tellende WK‑selectie van 1974 zijn er in 2026 nog maar tien in leven; De Jong en Cobie waarderen hun gezondheid en mobiliteit nu boven alles.

Met het oog op het naderende WK (in de tekst wordt naar 2026 verwezen) is De Jong optimistisch over Oranje: hij vindt dat Nederland de kwaliteit heeft om tot de laatste vier door te dringen, mits spelers zich normaal gedragen, ego’s opzij zetten, in teamverband denken en reserves scherp blijven. Zijn levenshouding blijft constant: nuchter, praktisch en sportief betrokken — een speler en trainer die zowel in Nederland als ver daarbuiten zijn sporen heeft verdiend.