Team van Groningse onderzoeker Kim Fowler vindt verloren gewaand bijbelmanuscript uit zesde eeuw terug

In dit artikel:

Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van Kim Fowler (Rijksuniversiteit Groningen) heeft 42 lang verloren gewaande pagina’s van Codex H teruggevonden, een zesde-eeuws handschrift van het Nieuwe Testament. De bladen bevatten delen van Paulus’ brieven en geven nieuw inzicht in hoe die teksten in de late oudheid werden gepresenteerd en gelezen.

Belangrijkste bevindingen: de hoofdstukindeling in Codex H wijkt sterk af van de moderne indeling, waardoor het manuscript het oudst bekende voorbeeld vormt van een andere presentatie van Paulus’ brieven. De lay-out, correcties en aantekeningen laten bovendien zien dat de tekst was ingericht om bij hardop voorlezen maximale impact te hebben; de schrijvers pasten woorden soms aan naar hun eigen interpretatie. Grote tekstuele afwijkingen zijn niet gevonden — vooral kleine woordvarianten — wat benadrukt dat er meerdere geldige leeswijzen bestonden.

De reconstructie kwam tot stand door speurwerk en moderne technieken: met multispectrale beeldvorming brachten de onderzoekers inktsporen in beeld die op tegenoverliggende bladen achterbleven toen het manuscript ooit dichtgeslagen was. Codex H had eeuwenlang in het Groot Lavra-klooster op berg Athos gelegen, maar werd in de 13e eeuw uit elkaar gehaald om materiaal te hergebruiken bij boekrestauratie. De overgebleven folia zijn nu verspreid over onder meer de Bibliothèque Nationale in Parijs, Turijn en delen van Athos; pagina’s in Rusland en Oekraïne konden wegens de oorlog niet worden onderzocht. De huidige monniken op Athos werkten mee aan het project, hoewel Fowler het klooster zelf niet kon betreden vanwege het verbod op vrouwen.

Het onderzoek biedt een waardevol venster op de geschiedenis van bijbeloverlevering: Codex H toont dat de bijbeltekst in praktijk vloeibaar was en dat manuscriptvondsten telkens een nieuw perspectief op lees- en kopiëringsgewoonten geven.