Stemmen voor Friese blinden en slechtzienden ontoegankelijk: 'Ze overtreden de wet'
In dit artikel:
Bij de gemeenteraadsverkiezingen op woensdag kunnen veel blinden en slechtzienden in Friesland niet zelfstandig en vertrouwelijk stemmen omdat gemeenten onvoldoende hulpmiddelen aanbieden. Vrijwel alle Friese gemeenten hebben hooguit een loep beschikbaar; dat helpt alleen mensen met nog redelijk zicht en is voor bijna-blinden nutteloos. Acht van de achttien gemeenten bieden minimaal één stembureau met een stemmal mét audio‑ondersteuning: een mal die over het stembiljet wordt gelegd en via een koptelefoon de kandidaten voorleest, zodat iemand zelfstandig kan stemmen. Een stemmal is echter duur (rond 1.500 euro) en moet voor elke verkiezing opnieuw worden gemaakt.
Getroffen kiesgerechtigden ervaren daardoor praktische en privacyproblemen. Nico Smits (67) uit Heerenveen, die vrijwel niets ziet, moest bij een vorig stembureau door gebrek aan hulpmiddelen vertrekken en elders een stemmal zoeken. Jurist en bijna‑blinde Sander Terphuis (Feanwâlden) benadrukt dat stemmen zowel zelfstandig als geheim moet kunnen plaatsvinden: zonder geschikte voorzieningen blijven kiezers afhankelijk van anderen, wat hun stemgeheim ondermijnt en pijnlijk kan zijn.
Gemeenten geven uiteenlopende redenen voor het beperkte aanbod. Ooststellingwerf noemt de kosten; Terschelling kiest vanwege de kleine gemeenschap voor persoonlijke begeleiding; Achtkarspelen houdt zich aan de minimumeisen van de Kieswet en biedt geen niet‑verplichte hulpmiddelen. Sommige besturen vertrouwen op hulp uit de lokale gemeenschap (mienskip). Volgens Terphuis brengt dat de gemeenten in overtreding van de Kieswet, het VN‑verdrag handicap (dat Nederland in 2016 ratificeerde) en mogelijk de grondwet, omdat het stemrecht niet voor iedereen gelijkwaardig wordt gefaciliteerd.
Súdwest‑Fryslân springt er positief uit als enige gemeente met meerdere stemmallen (onder meer in Sneek en Workum). Terphuis vindt dat elke gemeente minstens één stemmal zou moeten hebben zodat alle kiezers de keuze hebben om zelfstandig en vertrouwelijk te stemmen. Smits roept bestuurders op om actief voorzieningen te gaan aanbieden: “Kom met voorzieningen, zodat iedereen kan stemmen.”