Spelen uit het hoofd, maar vanuit de ziel

In dit artikel:

Nynke Jaarsma — hobo‑docent, vakleerkracht muziek en dirigent — beschrijft hoe je muziek echt “by heart” kunt spelen: niet eenvoudig, maar wanneer het lukt schittert het. Ze legt uit dat uit het hoofd spelen meerdere soorten geheugen activeert en dat je daar bewust aan werkt. Allereerst helpt grondige kennis van het stuk: vorm, herhalingen, zinsbouw en structuur fungeren als kapstokken. Daarnaast kun je gebruikmaken van een soort fotografisch beeld van de partituur, en van geautomatiseerd motorisch geheugen dat na langzaam, bewust oefenen “in de vingers” gaat — vergelijkbaar met hoe autorijden na oefening vanzelf gaat.

Jaarsma benadrukt dat beide kanten nodig zijn: als de techniek geautomatiseerd is maar je wordt afgeleid, moet je op de vormkennis en het mentale beeld terug kunnen vallen om alsnog de juiste route te vinden. Ook noemt ze de mentale drempel van angst om iets te vergeten en dat die overwonnen moet worden om echt vrij te kunnen spelen. Het uiteindelijke doel is spelen vanuit je binnenste, met gevoel — en dat kan ook als de bladmuziek voor je ligt, mits je muziek kunt lezen alsof het een boek: dan hoor je al lezend in je hoofd wat er staat en kun je tegelijk emotie uitdrukken.

Afgelopen zondag coachte Jaarsma op de repetitiedag van de Slow Melody Contest, een provinciaal solistenconcours waarin jonge musici gevoelige, intieme stukken spelen in plaats van virtuoze showstukken. Tijdens de sessies raakte een fotografe ontroerd tot tranen door het spel van een jong meisje, Betty, die al op zeer jonge leeftijd duidelijk “from the heart” speelt. Jaarsma gebruikt dit als voorbeeld van wat mogelijk is met gerichte oefening, theoretisch inzicht en durf: niet zomaar techniek, maar muziek met ziel.