Spanningen in de Oekraïense opvangen. Wie krijgt een plek, wie blijft wachten. 'Nu ben ik ineens Roma'

In dit artikel:

In Friesland lopen spanningen op tussen Oekraïense nieuwkomers onderling, terwijl gemeenten worstelen met te weinig opvangplaatsen en onduidelijkheid over wie wanneer aan de beurt is. Centraal staat de registratiehub in Heerenveen: bedoeld als tijdelijk doorstroompunt van maximaal drie nachten, maar in de praktijk zitten sommige mensen er weken tot maanden vast. Half mei verbleven daar nog zo’n 35 mensen zonder BSN, waardoor werken en officiële zaken onmogelijk zijn.

Burgemeester Avine Fokkens gaf eind april aan dat het plaatsen van Oekraïense Roma-gezinnen lastiger is dan van andere Oekraïners. Zij noemde onder meer verschillen in gezinsgrootte en leefpatronen als oorzaak van spanningen, maar benadrukte dat gemeenten officieel geen onderscheid mogen maken op basis van afkomst. Die verklaring valt samen met berichten dat in sommige locaties bewoners worden gescheiden over twee slaapzalen: de ene vrijwel leeg, de andere overvol — en door bewoners aangeduid als een ‘Roma-kamer’. Medewerkers van de hub geven volgens bewoners weinig uitleg over waarom sommige groepen sneller doorstromen dan anderen.

Journalisten spraken met bewoners op drie opvanglocaties in Friesland, wat een wisselend beeld oplevert. In Grou bijvoorbeeld veranderde de sfeer toen er meer Roma-gezinnen kwamen; volgens een bewoner escaleerden conflicten daar soms tot geweld en moest de politie ingrijpen. Andere bewoners wijzen erop dat communicatie een hoofdrol speelt: mensen komen in een onbekend land, spreken de taal vaak niet en delen kamers met vreemden, waardoor kleine misverstanden snel groot worden. Enkele bewoners uit Heerenveen zeggen dat problemen pas worden opgepakt als er al iets gebeurd is.

Tegelijkertijd bestaan er ook voorbeelden van vreedzaam samenleven. In Leeuwarden vertelt een Oekraïense vrouw dat zij vriendschappen heeft gesloten met buren die Roma zijn en dat er op haar locatie weinig grote ruzies voorkomen. Sommige Roma geven aan zich geaccepteerd te voelen; anderen spreken niet uit angst hun opvangplek te verliezen. In de hub melden meerdere mensen dat ze na wekenlange wachttijd geen inzicht krijgen in plaatsingscriteria en zich daardoor ‘vastgezet’ voelen: naast praktische gevolgen (geen BSN) leidt dat tot onzekerheid en soms zelfs de beslissing terug te keren naar Oekraïne.

Het verhaal legt twee knelpunten bloot: het structurele tekort aan opvangplekken voor de grote toestroom van Oekraïners én gebrekkige transparantie en communicatie over toewijzing. Daarmee rijst de vraag hoe gemeenten op een eerlijke en effectieve manier kunnen bepalen wie voorrang krijgt, terwijl ze ook moeten voorkomen dat etnische spanningen en ongelijke behandeling ontstaan. De geïnterviewde namen in het artikel zijn gefingeerd om bewoners vrijuit te laten spreken.