Seran de Leede herontdekte activiste Lie Alma uit Emmen. 'Ze had brutaliteit, lef en overtuiging'
In dit artikel:
Historicus Seran de Leede uit Den Haag publiceert De strijd tegen fascisme – Het activistische leven van Lie Alma: de biografie van Anna Aleida Heijnen (1909–1991), beter bekend als Lie Alma, een ooit invloedrijke maar later vergeten Nederlandse activiste. De Leede stuitte op Alma toen het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis haar vroeg mee te werken aan een platform over Nederlanders in de Spaanse Burgeroorlog; Alma’s naam bleef opduiken en haar dochter Sinja opende een archief vol brieven, foto’s en notities die het project mogelijk maakten.
Lie Alma groeide op in een arm maar hecht gezin in Emmen en werd onderwijzeres in Zwartemeer. Daar kreeg ze van dichtbij de gevolgen van structurele armoede te zien, wat haar sociale betrokkenheid aanwakkerde. Haar eerste huwelijk met anarchist Siert Dillema maakte een vroeg einde aan haar baan (getrouwde vrouwen mochten destijds niet werken) en bleek ongelukkig; haar besluit alleen naar Amsterdam te vertrekken om een scheiding af te dwingen beschouwt De Leede als een daad van grote zelfstandigheid voor een vrouw in de jaren dertig. In Amsterdam trouwde ze later met de schilder Peter Alma en raakte ze actief in het Wereldvrouwencomité tegen Oorlog en Fascisme, een organisatie die wel neutraal opereerde maar sterk leunde op communistische netwerken. Alma was geen partijster, maar wist mensen te verbinden en een breed publiek aan te spreken.
De Spaanse Burgeroorlog werd het centrale strijdtoneel van haar inzet: ze reisde naar Spanje, hield toespraken in steden als Londen, Parijs en Marseille en schreef fel over het lot van Spaanse kinderen. Haar reputatie berustte op een combinatie van moed, overtuiging en natuurlijk gezag. Tijdens de Duitse bezetting leidde haar eerdere betrokkenheid bij het Wuppertal Comité — dat aandacht vroeg voor massale arrestaties van Duitse arbeiders — tot arrestatie in 1941; ze zat zes maanden gevangen, waar ze ook haar verzet voortzette.
De Leede wijst erop dat Alma’s onbekendheid niet toevallig is: het interbellum krijgt in Nederland weinig aandacht, de Spaanse Burgeroorlog staat buiten de canon en vrouwen worden vaak uit de geschiedschrijving weggeschreven. Met de biografie wil De Leede Alma terugbrengen in het collectieve geheugen en haar profileren als voorbeeld van internationale vrouwenactivisme dat waarschuwde voor opkomend fascisme — een waarschuwing die volgens haar nog actueel is.