Schumanns miniatuurtjes: 'Alleen voor ons tweeën'

In dit artikel:

Vladimir Horowitz — toen 83 jaar oud en al een levende legende — gaf op 31 mei 1987 een memorabel recital in de Weense Musikverein. Het bijna anderhalf uur durende programma telde werken van Mozart, Schubert, Schumann en Chopin; het moment dat eruit springt is zijn vertolking van Schumanns Kinderszenen. Op beeldopnamen van dat concert valt vooral op hoe weinig de oude meester zijn hele lichaam gebruikt: voorovergebogen maar met een rechte rug, bijna volstrekt stil, enkel zijn ijverige, gerimpelde vingers en soms zijn lippen in beweging. Zijn specifieke plattevingertechniek en het fijnzinnige toucher maken het spel bijzonder indringend, ook te midden van een publiek dat soms ongegeneerd hoestte.

De Kinderszenen (Schumann, 1838, Op. 15) zijn een cyclus van dertien korte pianostukken die herinneringen aan jeugd oproepen — soms dromerig, vaak speels, soms melancholisch. Schumann gaf de stukjes korte aanduidingen mee (zoals ‘Dromerij’ of ‘Smekend kind’) en voorzag het geheel van de ondertitel Leichte Stücke; dat maakte ze aantrekkelijk voor huismuziek en onderwijs en droeg bij aan hun brede verspreiding. Biografische context speelt een rol: de cyclus ontstond in een periode van liefdesverdriet rond Clara Wieck, zijn grote muzikale vriendin en latere echtgenote, en dat persoonlijke element schuift voldoening en verdriet door elkaar heen in de muziek.

De tegenstelling tussen Schumanns lichte, heldere miniaturen en zijn latere tragische lot — zijn zelfmoordpoging en overlijden in een psychiatrische inrichting — verdiept nog de emotionele lading van deze werken. Horowitz’ uitvoering in 1987 laat zien hoe zulke ogenschijnlijk eenvoudige scènes enormes diepgang kunnen krijgen in de handen van een meester, en waarom die opname nog decennia later tot de meest indrukwekkende documentaires van pianokunst wordt gerekend.