'Satellieten van Musk tasten ozonlaag aan.' Sterrenkundige van RUG vreest voor gevolgen als er honderdduizenden worden gelanceerd
In dit artikel:
Astronoom Reynier Peletier (Rijksuniversiteit Groningen) waarschuwt dat grootschalige satellietprogramma’s — zoals het plan van Elon Musk/SpaceX om uiteindelijk tot zo’n één miljoen satellieten te laten draaien als ‘orbital datacenters’ voor AI — schadelijke gevolgen kunnen hebben voor de ozonlaag en het sterrenkundig onderzoek. SpaceX vraagt bij de Amerikaanse FCC toestemming voor een zeer uitgebreide constellatie van zonne-energiesatellieten die rekenkracht uit de ruimte zou leveren; het bedrijf stelt dat dit efficiënter en duurzamer is dan traditionele datacenters op aarde.
Onderzoek van José Ferreira (University of Southern California) laat zien dat terugkerende satellieten bij verbranden in de atmosfeer ultrafijne aluminiumoxide-deeltjes (nanodeeltjes) vrijmaken. Een satelliet van ongeveer 250 kg kan zo’n 30 kg aan deze deeltjes produceren. Omdat de deeltjes zeer klein zijn, blijven ze jaren tot mogelijk decennia in de hogere luchtlagen zweven en kunnen ze bijdragen aan aantasting van de ozonlaag, die essentieel is voor bescherming tegen schadelijke uv-straling. Al in 2022 werd naar schatting ruim 17 ton extra aluminiumoxide door terugvallende satellieten ingebracht; in sommige scenario’s van megaconstellaties kan dat oplopen tot meer dan 360 ton per jaar.
Daarnaast vormen megaconstellaties een groeiend probleem voor astronomische waarnemingen. Een recente publicatie in Nature berekent dat, als alle geplande satellieten worden gelanceerd, tot een derde van Hubble-opnamen sporen van satellieten kan bevatten en voor sommige toekomstige ruimtetelescopen zelfs meer dan 96 procent van de beelden verstoord raakt. Reflecties van zonlicht op satellieten veroorzaken strepen op foto's die wetenschappelijke data deels onbruikbaar maken.
Peletier benadrukt dat het probleem niet alleen bij Musk ligt maar bij alle commerciële en nationale spelers die de lage baan rondom de aarde vullen; de ruimte wordt als een gemeengoed benut en zonder internationale afspraken kan het effect cumulatief en moeilijk terug te draaien zijn. Mogelijke tegenmaatregelen die onderzoekers noemen zijn minder reflecterende oppervlakken, betere baanvoorspellingen, strengere deorbit‑ en materiaalkeuzes en internationale regelgeving voor het beheer van constellaties. SpaceX heeft eerder aangegeven satellieten donkerder te maken, maar dat vermindert het probleem volgens experts niet volledig.