Ruslanddeskundige Hans van Koningsbrugge gaat met pensioen. 'Ik stop pas als de oorlog is afgelopen'

In dit artikel:

Prof. dr. Hans van Koningsbrugge (66) geeft vrijdag zijn afscheidscollege, maar echt met pensioen gaat hij niet: op papier stopt hij als hoogleraar, in de praktijk blijft hij onderzoekers begeleiden, promovendi begeleiden en publiceren — en hij houdt zijn dagelijkse monitoring van de oorlog in Oekraïne voort. Sinds februari 2022 brengt hij lezers van deze krant regelmatig op de hoogte; zijn toelichtingen over Rusland tellen inmiddels zo’n 250 afleveringen en hij gaf honderden interviews voor pers, radio, tv en podcasts.

Van Koningsbrugge werd Ruslanddeskundige min of meer bij toeval. Als historicus gericht op de zeventiende eeuw bestudeerde hij de betrekkingen tussen Nederland en Zweden; voor zijn promotieonderzoek schoof Rusland in beeld omdat Nederland handelsbelangen moest beschermen tijdens een oorlog tussen Zweden en Rusland. Hij kwam in 1990 naar de Rijksuniversiteit Groningen en ontwikkelde zich tot docent Russische en Scandinavische geschiedenis. Zijn talenkennis — naast Nederlands ook Grieks, Latijn, Duits, Frans, later Zweeds, Spaans en Russisch — maakte dat traject makkelijker.

Zijn band met Rusland begon al in 1986, met indringende eerste indrukken uit Moskou in de Gorbatsjov-periode. Veel van zijn carrière draait om archiefwerk: tijdens veldonderzoek maakte hij microfilms van Russische archieven zodat materiaal in Groningen bestudeerd kon worden. In 1999 richtte hij met een subsidie van OCW het Nederlands-Russisch archiefcentrum op; rond 2005 werd dat verbreed tot een breder centrum met steun van onder meer Gasunie, met als doel publiceren, congressen en financiële onafhankelijkheid via commerciële activiteiten. Na 2014 bleef het centrum aanvankelijk contacten onderhouden op advies van toenmalig minister Frans Timmermans, maar na de Russische invasie van 24 februari 2022 werden alle directe contacten met Rusland beëindigd. Het centrum kreeg een nieuwe naam (Gimoes — Groninger Instituut voor Midden- en Oost-Europese Studies) en de focus verschoof naar de Balkan en Midden-Europa.

Privé- en veiligheidsredenen maken dat Van Koningsbrugge sinds januari 2020 niet meer in Rusland is geweest; hij zegt dat hij daar een politieke pion zou worden als hij terugkeert. Zijn blik op de toekomst van Rusland is pessimistisch: groot aantal doden en gewonden, vertrek van hoogopgeleide mannen en de zware opgave om een oorlogs‑economie weer normaal te maken kunnen generaties beïnvloeden. Hij spreekt van een donker scenario en verwacht dat Poetin zowel intern als extern vastzit.

Na zijn formele pensioen start wat hij VKB 3.0 noemt: doorgaan met onderzoek, lesgeven, promovendi begeleiden en columns schrijven (hij blijft columns voor DVHN en LC schrijven zolang de oorlog duurt). Collega’s en studenten herinneren zich hem vooral als veelzijdig: wetenschapper, ondernemer en — bovenal — betrokken docent.