Reislustige kunstenares Jo Koster brak al vroeg uit keurslijf: 'Achter de aardappelrooiers aan'
In dit artikel:
Jo Koster (1868–1944) verbrak op haar dertigste haar verloving en koos resoluut voor een zelfstandig kunstenaarsleven. Oorspronkelijk portrettiste, ontwikkelde ze zich tot succesvol landschapsschilder die haar brood verdiende met haar werk: ze kocht en restaureerde een rietgedekte atelierwoning in Hattem en ondernam talloze reizen door Europa — vaak alleen, soms met vrienden of leerlingen.
Als dochter van een beroepsofficier nam ze op jonge leeftijd verantwoordelijkheid voor het gezin toen haar vader vroeg stierf; ze ging als tekenonderwijzeres werken en handhaafde daarmee haar onafhankelijkheid. In een tijd dat vrouwelijke kunststudenten nog geen naaktmodellen mochten tekenen, vond Koster een praktische oplossing: via een advertentie zocht ze een huisnaaister en vroeg die vrouwen tegen betaling te poseren.
Ze bouwde een breed netwerk van vooruitstrevende bekenden, waaronder Marie Jeannette de Lange, die zich inzette tegen het korset en voor meer bewegingsvrijheid voor vrouwen. Kritiek en publiek reageerden vaak positief: zelfs in het gesloten dorp Staphorst wist ze het vertrouwen van de bewoners te winnen door mee te leven met het boerenleven en plein‑air te werken.
Kosters landschappen — gemaakt in Duitsland, Tsjechië, Frankrijk, Italië en Zwitserland — zijn opvallend modern en intens van toon; haar glinsterende sneeuwtaferelen worden in het artikel naast het werk van Piet Mondriaan en Jan Sluijters geplaatst. Ze liet zich inspireren door Van Gogh, Gauguin en het divisionisme dat zij via kunstpedagoog Henk P. Bremmer leerde. Zelfs op latere leeftijd, toen ze een oogkwaal ontwikkelde en een speciale bril droeg, bleef ze reizen: in 1930 trok ze met een tweedehands Renault en twee leerlingen door grote delen van Europa.
Na haar overlijden aan kanker in 1944 raakte haar naam in vergetelheid, zoals bij veel vrouwelijke kunstenaars. Museum Gouda brengt haar dit najaar weer onder de aandacht met de tentoonstelling “Jo Koster, kunstenaar” (te zien t/m 4 januari).