Regionale overheden zullen niet weggespeeld worden

In dit artikel:

Friese bestuurders en een vertegenwoordiger van EuropaPact in Leeuwarden luiden de alarmbel over plannen van de Europese Commissie voor de meerjarenbegroting 2028–2034: veel bestaande regelingen voor regionaal beleid en het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) zouden voortaan via nationale enveloppes lopen, waardoor nationale regeringen bepalen hoe het geld wordt besteed. Dat zou de invloed van provincies en gemeenten ondermijnen en haaks staan op het principe dat beleid zo dicht mogelijk bij burgers gemaakt moet worden.

Het debat speelt in Brussel terwijl de onderhandelingen over de nieuwe EU-begroting in volle gang zijn. In die context is ook het Europees Comité van de Regio’s — het adviesorgaan waar regionale bestuurders uit alle lidstaten samenwerken — cruciaal, maar het comité heeft alleen een adviserende rol en weinig macht. Bovendien is het intern scheef samengesteld: veel dagelijkse bestuurders van gemeenten en provincies zitten er wel in, terwijl gekozen leden van provinciale staten en gemeenteraden opvallend afwezig zijn, wat de representativiteit en zichtbaarheid van regionale belangen schaadt.

Nederland kent ambivalente verhoudingen tussen Den Haag en decentrale overheden: ondanks het label ‘eenheidsstaat’ hebben gemeenten en provincies autonomie. Historisch gezien leidde dit in 2004 zelfs tot een conflict tussen regionale overheden en de staat over Europese middelen. Nederlandse regio’s ontvangen relatief weinig EU-gelden, maar gebruiken die efficiënt; daarom bestaat grote zorg dat de nieuwe regeling hun speelruimte beperkt.

Een recent advies van denktank Bruegel biedt deels geruststelling: er bestaat sinds 2014 een EU-richtlijn die de positie van decentrale overheden beschermt, en die is weinig aanleiding om te veranderen. Tegelijkertijd pleit de Commissie voor sterke vereenvoudiging van programma’s en potjes, iets wat Bruegel juicht omdat het verspillingen in het GLB kan tegengaan en flexibiliteit creëert (als voorbeeld: eerder dit jaar werden miljarden binnen bestaande programma’s herschikt voor defensie). Maar samenvoegen van fondsen kan ook leiden tot hogere administratieve lasten, minder transparantie en mogelijk bezuinigingen op lokale projecten.

Het Europees Comité van de Regio’s waarschuwt dan ook tegen het “op één hoop vegen” van regionale instrumenten. In de lopende onderhandelingen zullen Parlement en lidstaten beslissen of provincies en gemeenten voldoende invloed houden. Voorlopig lijkt de conclusie: regionale overheden blijven zichtbaar en vechten voor hun positie, maar veel hangt af van de uitkomst van de MFF-onderhandelingen.