Psycholoog Melissa (26) uit Groningen: 'Bang zijn voor vlinders wordt vaak verzwegen uit schaamte'

In dit artikel:

Ontwikkelingspsycholoog Melissa Alkema (26) uit Groningen gebruikt sinds kort dode vlinders van dierenpark Wildlands in Emmen om mensen te helpen hun angst voor insecten te overwinnen. Bij Psychologisch Centrum Leeuwarden behandelt ze vooral kinderen en jongeren met fobieën voor spinnen, bijen, wespen, mieren, hommels — en nu ook vlinders — met stapsgewijze blootstelling en, waar nodig, traumatherapie.

Mensen weten vaak zelf niet precies waarom ze bang zijn; plotselinge bewegingen, het idee dat een insect zomaar op je kan landen, kriebelige pootjes of haren en angst voor steken kunnen allemaal meespelen. Een fobie ontstaat soms na een nare ervaring of doordat je ziet dat iemand anders iets is overkomen; de angst kan zich vervolgens verbreden naar andere soorten (overgeneralisatie). Veel mensen verzwijgen de angst of zoeken geen hulp, waardoor behandelcijfers laag blijven. Voor een kleine groep belemmert de fobie echter het dagelijks leven: ramen en deuren permanent dicht, niet meer op een terras durven zitten of kinderen die niet meer buiten spelen.

Melissa werkt met verschillende technieken. Voor trauma-gerelateerde angsten gebruikt ze elementen uit traumatherapie. De kernbehandeling is exposuretherapie: gekoppeld aan speelse opdrachten voor kinderen (collages maken, plaatjes bekijken, tekenen, fantasieoefeningen) wordt de confrontatie geleidelijk opgebouwd — eerst mentaal, dan met afbeeldingen en uiteindelijk met echte dieren. Praktisch: de stappen kunnen beginnen met een insect in een potje bekijken, de vinger erbij houden en kort aanraken, om zo de verwachting dat iets ergs gebeurt te ontkrachten.

Vlinders stelden een bijzondere uitdaging omdat je levende exemplaren niet ethisch of praktisch altijd kunt aanraken. Daarom vroeg Melissa dode vlinders van Wildlands; die zijn gemakkelijk te bewaren (in vriezer of koelkast) en geschikt voor gecontroleerde, niet-bewegende confrontaties. De bedoeling is niet dat cliënten vlinders leuk gaan vinden, maar dat hun angst niet langer bepaalt wat ze wel of niet durven — zodat ze weer normaal kunnen functioneren en kinderen weer buiten kunnen spelen.

Kleine toevoeging: de term lepidopterofobie wordt in de berichtgeving soms ruim gebruikt voor angst voor vlinders, motten en zelfs libellen; biologisch horen libellen tot een andere insectengroep, maar in de praktijk gaat het erom welke dieren mensen angst bezorgen.