Politicoloog Daniel Marwecki: 'Al met de oorlogen in Irak en Afghanistan werd het einde van de liberale wereldorde ingezet'

In dit artikel:

De Duitse politicoloog Daniel Marwecki, verbonden aan de Universiteit van Hongkong en auteur van Die Welt nach dem Westen, betoogt dat de lange periode van westerse dominantie voorbij is en dat de wereld in een onstabiele overgang naar een multipolaire orde verkeert. Via een videoverbinding uit Hongkong legt hij uit dat China en India, samen met andere landen uit het globale zuiden, steeds minder geneigd zijn een westerse hegemonie te volgen. Die breuk begon volgens hem al vóór de opkomst van Donald Trump: millstone-momenten waren de oorlogen in Irak en Afghanistan, de financiële crisis van 2008, Brexit en Trumps eerste verkiezing. De tweede termijn van Trump heeft de unipolaire, neoliberale ordening volgens Marwecki verder ontmanteld.

Marwecki plaatst recente conflicten — de oorlog in Oekraïne en de oorlog in Gaza — centraal in die geopolitieke verschuiving. Poetin presenteert zijn aanval op Oekraïne als verzet tegen westerse hegemonie en vindt daar bijval in onder andere China. Tegelijk wordt de Israëlische oorlog in Gaza wereldwijd door veel landen gezien als een door het Westen gesteunde vernietigingscampagne, wat de morele geloofwaardigheid van het Westen aanzienlijk schaadt. Deze perceptie van dubbele standaarden — steun voor Oekraïne enerzijds en voor Israël anderzijds — leidt ertoe dat veel niet-westerse landen de retoriek en instituties van het Westen minder vanzelfsprekend accepteren.

Over de rol van Trump is Marwecki terughoudend maar scherp: Trump heeft het oude politieke schaakbord omgegooid en gedwongen dat hypocrisie en tekortkomingen van de oude orde zichtbaar worden. Tegelijk plaatst Marwecki Trump niet als enige oorzaak; ook politici als Biden voeren continuïteiten (zoals importheffingen en grootmachtenrivaliteit) door. De erkenning van multipolariteit komt volgens hem juist vaker van populistische bewegingen als MAGA, omdat die sneller en pragmatischer reageren op de verstoorde welvaartsverhoudingen door globalisering.

China toont volgens Marwecki een ander waardenprofiel: het houdt vast aan staatssoevereiniteit en promoot vrijhandel — een paradox waarbij de Communistische Partij signalen afgeeft die de open handelsorde hoger schatten dan sommige westerse politici doen. Dat biedt potentiële ruimte voor nieuwe handelsafspraken en samenwerking, mits westerse landen bereid zijn realistischer en pragmatischer te handelen; voorbeelden zijn pogingen van figuren als Mark Carney om handelsliberalisering te bevorderen.

Marwecki reflecteert ook op Duitsland: de naoorlogse opgang was deels een product van Amerikaanse veiligheid en economische omstandigheden, maar nu ziet hij tekenen van relatieve neergang — groeiende armoede in steden als Berlijn, infrastructuurproblemen, sociale wanhoop en toenemend drugsgebruik. Hij vatte de situatie eerder kernachtig samen met de Duitse frase "nie wieder gut, nie wieder reich, nie wieder sicher" om aan te geven dat Duitsland niet langer onbetwist het morele en economische voorbeeld is dat het na 1945 werd. Zijn advies is sociaal-democratisch van toon: meer aandacht voor herverdeling, onderwijs en sociale mobiliteit, en geen laisser-faire overgave aan radicaal-rechtse partijen.

Tegelijk waarschuwt Marwecki dat de grootste bedreiging voor westerse democratieën van binnenuit komt: verzwakte instituties, groeiende interne ongelijkheid en politiek cynisme kunnen democratieën ondermijnen zonder dat externe machten hoeven in te grijpen. Zijn internationale aanbeveling is dat Europa collectief moet kunnen verdedigen, maar tegelijk als een minder agressieve, neutrale actor moet optreden om internationaal recht en multilaterale samenwerking weer geloofwaardig uit te dragen.