Pieter Omtzigt ijverde voor fatsoen maar hees Geert Wilders op het schild | LC commentaar

In dit artikel:

Het afscheid van Pieter Omtzigt uit de landelijke politiek deze week was een emotioneel moment, gekenmerkt door warmte en tranen. Omtzigt, bekend geworden als een onverzettelijke politicus met een grote achterban sinds zijn vertrek uit de CDA-fractie in 2021, worstelde met de zware lasten van zijn politieke positie. Tijdens een zomer in 2023 bracht hij door in Friesland overwoog hij zijn toekomst, terwijl zijn populariteit in de peilingen piekte met maar liefst 46 zetels, nog voordat hij met zijn eigen partij meedeed aan de verkiezingen.

Hoewel hij in de politieke arena opereerde als een krachtige leeuw, was Omtzigt mentaal kwetsbaar. Het vooruitzicht om mogelijk de leider te worden van de grootste fractie en premier te worden, werkte verlammend in plaats van motiverend. Het giftige politieke klimaat, dat hij bij zijn afscheid als een belangrijke reden voor zijn vertrek noemde, had een uitputtende impact, mede omdat hij ondanks zijn burn-out niet goed kon recupereren.

Opmerkelijk is dat Omtzigt zelf mede bijdroeg aan de verscherping van dat klimaat. Zijn partij, Nieuw Sociaal Contract, behaalde bij de verkiezingen 20 zetels en werd na moeizame onderhandelingen onderdeel van het kabinet met PVV, BBB en VVD. Dit kabinet bevat ministers die openlijk populistische en haatzaaiende taal gebruiken, wat het ongenoegen en gebrek aan fatsoen in de samenleving verder aanwakkert – een paradox gezien Omtzigts oorspronkelijke doel om juist meer fatsoen in het bestuur te brengen.

Tijdens zijn afscheidsrede uitte Omtzigt kritiek op zijn coalitiegenoten, waaronder Geert Wilders en Caroline van der Plas, over de moeizame samenwerking en het gebrek aan onderlinge solidariteit. Een zelfkritische reflectie op de keuze van zijn partij om überhaupt in dit kabinet te stappen, bleef echter uit. De vraag waarom een partij die zich inzet voor goed bestuur en bestaanszekerheid zich verbindt aan een kabinet met populistische elementen, blijft ongewis.

Naast zijn recente politieke worstelingen zal Omtzigt vooral herinnerd worden als de drijvende kracht achter het blootleggen van de toeslagenaffaire, samen met SP’er Renske Leijten. In zijn 22-jarige carrière in de Tweede Kamer voerde hij talloze kritische interventies en diende hij amendementen en wetsvoorstellen in, gedreven door zijn streven om Nederland rechtvaardiger te maken.

Toch lijkt het kiezersvertrouwen in hem de laatste tijd flink te zijn afgenomen, vergelijkbaar met de stijging die hij twee jaar geleden kende. Achteraf bezien had een functie buiten de Kamer wellicht een beter alternatief kunnen zijn voor deze gedreven maar kwetsbare politicus.