Pas op met AI-boeken in de bibliotheek | opinie
In dit artikel:
AI-geschreven boeken vinden steeds vaker hun weg naar de kasten van openbare bibliotheken in Nederland. Dankzij tools als ChatGPT en zelfpublicatieplatforms (Brave New Books, Bookmundo) kan vrijwel iedereen snel en goedkoop een boek produceren; met een ISBN belanden die titels automatisch in de systemen waar bibliotheken hun aankopen uit kiezen. Dat vergroot het aanbod maar schept ook problemen: AI-titels zijn vaak moeilijk te herkennen, zien er professioneel uit en krijgen aantrekkelijke covers, maar kunnen bij lezing oppervlakkig worden, herhalingen bevatten of feitelijke fouten — problematisch vooral bij onderwerpen als gezondheid, geschiedenis of opvoeding.
Die ontwikkeling zet bibliotheken voor een lastige afweging. Traditioneel fungeerden zij als poortwachters van betrouwbaarheid; lezers mogen verwachten dat informatie redelijk nauwkeurig en zorgvuldig is samengesteld. Met de enorme toename van zelfgepubliceerde en AI-ondersteunde werken, slinkt de tijd en expertise die vooral kleinere bibliotheken hebben om alles grondig te beoordelen. Daardoor kunnen onbetrouwbare titels ongemerkt in collecties belanden, terwijl ze met publiek geld worden aangeboden.
Tegelijkertijd biedt AI kansen: mensen zonder gevestigde uitgeverij krijgen een platform, wat kan leiden tot nieuwe verhalen en meer diversiteit. Veel schrijvers gebruiken AI ook slechts als hulpmiddel voor taalcontrole of structuur, wat verschilt van volledig automatisch gegenereerde boeken. Daarom rijst niet alleen de vraag of AI-boeken moeten worden geweerd, maar vooral hoe kwaliteit gedefinieerd en gewaarborgd wordt.
Er lopen verschillende voorstellen: striktere selectiecriteria (alert zijn op onbekende uitgevers, auteurs die plotseling veel titels uitbrengen of boeken zonder recensies) en transparantie over het aandeel AI in een werk — vergelijkbaar met ingrediënten op voedselverpakkingen. Tegenstanders vinden zulke maatregelen te rigide en wijzen erop dat slechte boeken altijd al bestonden.
Het kernpunt blijft dat bibliotheken meer zijn dan opslagplaatsen; ze maken keuzes die lezers vertrouwen. In een tijd waarin iedereen auteur kan worden, wordt die selectierol belangrijker dan ooit. Hoe bibliotheken, lezers en schrijvers samen omgaan met die veranderde werkelijkheid, bepaalt de kwaliteit van het publieke boekenlandschap. Dit stuk is van Willem Bantema, docent-onderzoeker Cybersafety aan de Thorbecke Academie.