Partners uit Midden-Oosten praten mee over Europese strategie
In dit artikel:
Op Cyprus houden de staats- en regeringsleiders van de Europese Unie donderdag en vrijdag een informeel beraad op een locatie die onverwacht geopolitiek geladen is: dichtbij Libanon en met een Britse militaire basis die nog als doelwit wordt gezien. Niet alle 27 leiders komen; de Hongaarse premier Victor Orbán meldt zich af. Eerder werden al enkele vergaderingen van ministers naar videoconferenties omgezet vanwege de gespannen situatie nadat de Verenigde Staten en Israël militaire acties tegen Iran zijn begonnen.
De bijeenkomst fungeert als voortrekker voor het EU-beleid richting het Midden-Oosten. Hoewel Brusselse hoge vertegenwoordigers zoals Josep Borrell eerder pleitten voor een uitgewerkte tweestatenvisie voor Israël en Palestina en opvolger Kaja Kallas recent de Golfstaten bezocht, heeft Europese diplomatie daar nog weinig zichtbare invloed op het terrein. Wel lijkt de regio vertrouwen te hebben in de intenties van de EU, mede omdat veel Europese leiders de oorlog als “niet onze oorlog” bestempelen.
Centrale onderwerpen zijn energie en veiligheid. Gas en olie blijven strategische knooppunten: prijzen stegen in 2026 minder dramatisch dan tijdens de energiecrisis na de Russische invasie van Oekraïne, maar energiezekerheid en samenwerking rond de energietransitie bepalen de agenda. Voor de Golfstaten is samenwerking met Europa aantrekkelijk omdat de energietransitie op termijn olie-inkomsten bedreigt. Tegelijk ontstaan binnen de EU spanningen door nationale maatregelen, zoals Duitse plannen om accijnzen op benzine te verlagen en grensoverschrijdende prijsverschillen die voor irritatie zorgen. Ondanks de interne verdeeldheid werkt ook de Europese Commissie aan een eigen plan, dat tijdens het Cypriotische beraad wordt besproken; formele besluiten volgen later, maar die zullen beperkt blijven zolang lidstaten nationale electorale belangen laten prevaleren.
Veiligheid staat eveneens hoog op de lijst: leiders willen de betekenis van artikel 42 lid 7 van het EU-Verdrag bespreken — een bepaling met een vergelijkbare strekking als artikel 5 van het NAVO-verdrag over wederzijdse bijstand. De gesprekken weerspiegelen een verschuiving richting meer Europese militaire autonomie of een sterkere ‘Europese pilaar’ binnen de NAVO, mogelijk met nauwere betrokkenheid van buurlanden als het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Oekraïne. De bondige aanvallen van de Amerikaanse president Donald Trump dragen bij aan een groeidend besef binnen de EU dat men meer op zichzelf aangewezen kan zijn.