Overal staan burgers op tegen de lelieteelt, maar wat moet je doen als je het gezellig wilt houden?
In dit artikel:
In Friesland is een nieuw burgerinitiatief opgericht dat zich verzet tegen het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de sierteelt: Platform Pesticidenvrij Friesland. De groep wil bestuurders wakker schudden en vraagt om strengere regels en effectieve handhaving door gemeenten en de provincie, na toenemende aanwijzingen dat pesticiden bodem, insecten en kinderen schaden.
De bezorgdheid wordt gevoed door recente onderzoeken: Unicef rapporteert dat in Nederland ongeveer één op de twaalf kinderen wordt blootgesteld aan te hoge concentraties bestrijdingsmiddelen (in Europa gemiddeld één op de twintig). Een landschapsstudie in Súdwest-Fryslân vond dat weidevogelkuikens in natte, kruidenrijke percelen moeite hebben genoeg insecten te vinden. En een onderzoek in het vakblad Science toonde dat van 323 bodemmonsters uit bossen, weilanden en akkers bijna driekwart vervuild was met een set van 63 pesticiden; tegelijkertijd wordt bij toelatingstoetsen te weinig rekening gehouden met bodemgezondheid. Tegelijkertijd is controle door toezichthouders verminderd, aldus betrokkenen.
Het platform is deels ontsproten aan een lokaal conflict in Opsterland. Tuinders Feikje Rinsema en Sietse van der Schoot namen bodemmonsters voordat en nadat een aangrenzend perceel voor lelieteelt was gebruikt. Na de teelt bleek de bodem verontreinigd met zes stoffen, onder hen twee verboden middelen. Dat leidde tot samenwerkingsverbanden met buurtgroepen, de natuurvereniging De Geaflecht en de Bijenbrigade en uiteindelijk tot de Opsterlandse werkgroep Skjin. Door handhavingsverzoeken en lokale actie zijn de laatste lelies in Opsterland dit jaar gerooid — ook al blijkt uit onderzoek dat sierteelt op meerdere plekken al sinds 2014 verboden was.
Andere gemeenten laten zien dat lokaal beleid werkt: in De Fryske Marren werd nieuwe sierteelt op bepaalde locaties verboden en ingezaaid met spuitvrije zones van 50 meter rond bestaande akkers. In Heerenveen loopt het debat nog; bewonersorganisator Cecile van Goor verzamelt sinds 2023 steun om de gemeente tot aanpassing van regels te bewegen. Platformleden benadrukken dat gemeenten vaak wél bevoegdheden hebben om schadelijke teeltvormen te beperken, en waarschuwen voor een waterbed-effect: als één gemeente regels invoert, verplaatsen telers zich naar gemeenten zonder beperkingen.
Praktische steun is onderdeel van het platform: er komt een kennisbank met informatie en stappenplannen zodat andere dorpen en raden niet telkens opnieuw het wiel hoeven uitvinden. Er bestaan al handleidingen van onder meer Urgenda en de Stichting Natuur en Milieu voor provinciaal en gemeentelijk beleid. Tegelijk is er terughoudendheid bij bewoners om zich publiek te uiten — in agrarische gemeenschappen speelt sociale druk en de wens om ruzies te vermijden vaak mee.
Het Platform Pesticidenvrij Friesland wil met lokale voorbeelden, kennisdeling en druk op gemeenten bereiken dat sierteelt en spuitpraktijken in woon- en natuurgebieden worden teruggedrongen, en dat concrete handhaving en preventieve regels worden ingevoerd om verdere schade aan bodem, insecten en mensen te voorkomen.