'Oude spullenkist' opent weer laatjes in het mistige hoofd van Hans uit Sint Annaparochie
In dit artikel:
Museum Martena uit Franeker stuurt vrijwilligers met twee houten kisten vol oude gebruiksvoorwerpen langs verzorgingshuizen in de gemeente Waadhoeke om mensen met dementie herinneringen terug te laten ophalen. Op dinsdagochtend rond half elf kloppen Luc van der Kolk en Joke Jansen-Brijker aan in het Van Harenshuus, een woonzorglocatie voor mensen met dementie in Sint Annaparochie, waar zij het project Erfgoed yn ’e Hannen uitvoeren — letterlijk: erfgoed in de handen.
De kisten bevatten alledaagse objecten uit vroeger tijden: een koffiemolen, een tabaksdoosje, een oud strijkijzer, merklappen, een inktlap, een poëziealbum, een warmwaterkruik, een kaarsensnuiter en snijbonen- of snijbonenmolen. Door die tastbare voorwerpen aan te reiken stimuleren de vrijwilligers gesprekken en herinneringen die diep weggestopt liggen door de ziekte. De aanpak is eenvoudig: spullen tonen, samen benoemen wat het is en vragen naar eigen ervaringen — dat roept vaak onmiddellijk herkenning en anekdotes op bij de bewoners.
Jansen-Brijker, die zelf de dementie van haar overleden man heeft meegemaakt, vergelijkt het geheugen met een ladekast waar steeds meer laatjes sluiten; haar doel is met de objecten enkele laatjes weer te openen. Tijdens het bezoek reageren bewoners met korte, treffende herinneringen — van het poetsen van koperen pannen en het draaien van een koffiemolen tussen de knieën tot het zingen van alfabetrijmpjes bij een merklap. Kleine gebaren en anekdotes — een pet die afgaat, een glimlach, het nazeggen van rijmpjes — tonen dat de bijeenkomst emotie en herkenning oproept, soms zelfs hardnekkige taal of fragmenten van oude routines.
Het project maakt museumcollectie mobiel omdat veel bewoners niet naar het museum kunnen komen; Museum Martena brengt cultuurhistorie naar hen toe en werkt zo samen met zorglocaties om zingeving en contact te bevorderen. Na ongeveer een uur pakken de vrijwilligers de voorwerpen weer in, veelal met blije of ontroerde reacties van tafelgenoten. De organisatie gebruikt gefingeerde namen en toont geen herkenbare beelden van bewoners om hun privacy te beschermen.
Kortom: met eenvoudige, tastbare objecten creëert Erfgoed yn ’e Hannen veelal waardevolle verbindingen en tijdelijke toegang tot vroegere herinneringen bij mensen met dementie — een laagdrempelige vorm van herinneringszorg die museumcollecties rechtstreeks inzet in de woonzorg.