Orfeo op het water: zo breng je opera naar een breed publiek

In dit artikel:

Als negenjarige werd Jan Ybema midden in de nacht gewekt om op de fiets naar de Bombrekken bij Workum te gaan kijken naar Orfeo aqua — een onconventionele uitvoering van Glucks Orfeo ed Euridice die in de zomer van 2000 plaatsvond op het water, rond vier uur ’s ochtends. Het initiatief kwam van dirigent en componist Hoite Pruiksma, die in de Omrop Fryslân‑documentaire uitlegt: “Opera haw ik eigentlik noait moai fûn.” Wat hem wel trok, was dat opera verhalen vertelt en zich goed leent om buiten en bij het publiek te brengen.

Glucks Orfeo ed Euridice (1762) staat bekend als voorbeeld van operareformatie: muziek is dienstbaar aan de dramaturgie en schuift virtuoze opsmuk naar de achtergrond, zodat emoties directer overkomen. Bekende fragmenten uit de partij zijn de aria “Che farò senza Euridice” en de instrumentale “Dans van de zalige geesten”, en ook de koordelen in de opera zijn opvallend aanwezig — elementen die deze korte, verhalende opera toegankelijk maken voor twijfelaars.

De scène op de Bombrekken werkte extra doordat de opkomst van de dageraad de reis van de onderwereld naar het licht spiegelde, al viel het weer wat tegen; het was fris en bewolkt. Ondanks de kou (en de scherpe recensies daarover) werd Orfeo aqua een enorm succes: er volgden extra voorstellingen, de tribune werd uitgebreid en in totaal bezochten zo’n 15.000 mensen het spektakel — waarschijnlijk het grootste aantal operabezoekers ooit in Fryslân. Kaartverkoop vond plaats bij lokale winkels, een teken van het kleinschalige maar massale karakter van het evenement.

Voor veel bezoekers — Ybema inbegrepen — zijn niet alle details blijven hangen, maar de totaalbeleving zette een blijvende indruk. Orfeo aqua illustreert hoe een gedurfde locatieproductie klassieke muziek lokaal bereikbaar kan maken en wat zo’n gebeurtenis kan betekenen voor het culturele geheugen van een regio.