Opnieuw maakt Rob van Essen het absurde aannemelijk - maar wat wil hij zeggen?
In dit artikel:
Rob van Essen bouwt opnieuw een surrealistisch verhaal rondom een alledaags tafereel: in De grote schoonmaak krijgt een manshoge fles schoonmaakmiddel – de Brixofles – letterlijk een eigen leven in een buurtsuper in Wageningen. Het noodlottige incident speelt zich af in de zomer van 1980; die dag klinkt John Lennons laatste hit meerdere keren door de winkel. Thomas, een schoolverlater die tijdelijk in het pak werkt, en zijn baas Vendriks zijn de enige getuigen wanneer de fles zich openrijt aan een schaprand en zonder menselijk lichaam leegstroomt. Het voorval vormt een gedeelde ervaring die de twee mannen voor altijd verbindt, ook al zien ze elkaar tien jaar lang niet.
Jaren later brengt Vendriks, die voor een esoterisch tijdschrift werkt, Thomas weer op het spoor en samen gaan ze op zoek naar anderen met soortgelijke belevenissen. Hun zoektocht voert hen onder meer naar Engeland, waar een jaarlijkse “Wedstrijd van de Rollende Flessen” blijkt te bestaan. Uiteindelijk belanden beide mannen zelf als reusachtige bierflesjes op straat om lokale merken te promoten — een situatie waarmee het boek aanvangt, op het moment dat een vrouw moet overgeven over het opblaaspak van Thomas. Via terugblikken ontvouwt zich de rest van het verhaal, aangejaagd door ontmoetingen met een oude man die de verdere gang van zaken in beweging zet.
Van Essen, bij wie het absurde vaak in het gewone sluimert — hij won eerder twee keer de Librisprijs — verzandt niet in simpele metaforen. Toch leidt dat ertoe dat het centrale thema van De grote schoonmaak wat vaag blijft: aanvankelijk lijkt het te gaan over gedeeld geloof en de gevaren van sekteachtige verbondenheid, maar gaandeweg raakt dat spoor zoek. De slotscènes verschuiven naar een hallucinant, spiegelachtig einde waarin de dramatische herkenbaarheid afneemt. Stijl en vindingrijkheid zijn weer aanwezig, maar de thematische afhandeling laat vragen open.
Titel: De grote schoonmaak — Auteur: Rob van Essen — Uitgever: Das Mag — Prijs: €24,99.