Opera op Schiermonnikoog, over huizenstrijd tussen yup en eilander. 'Leren van verschillen, lachen om millennials'
In dit artikel:
De toerist is een nieuwe, kleinschalige opera die het botsende perspectief tussen eilandbewoners en bezoekers onderzoekt aan de hand van een concrete huizenstrijd: een rijke Amsterdamse ‘yup’ biedt een eilander zoon weg voor het huis waar beiden naar verlangen. Muziek is van Camiel Jansen (Componist der Nederlanden), het libretto schreef Fien Veldman (oorspronkelijk uit Leeuwarden). Initiatiefnemer en pianist Caspar Vos, tevens artistiek leider van het Schiermonnikoog Festival, bracht het project op gang als eigen productie bij het festivaljubileum.
Het stuk ontstond niet in een ivoren toren maar vanuit gesprekken op Schiermonnikoog. Jansen en Veldman troffen eilandbewoners en luisterden naar hun ervaringen; die informele ontmoetingen leverden de conflictlijn en de menselijke details op. Veldman, vooral bekend als essayist en romanschrijver (onder meer Xerox, 2023), werkte voor het eerst aan een opera en vond de beperkingen juist vruchtbaar: een compacte speelduur (ongeveer 35 minuten) en de noodzaak tot zuivere, zangersvriendelijke tekst dwongen helderheid en theatrale scherpte.
De thematiek is herkenbaar breder dan het eiland zelf: de krappe huizenmarkt, generaties die moeite hebben een woning te bemachtigen en de spanning tussen platteland–of eilandgemeenschappen en Randstedelijke kopers. Makers benoemen expliciet dat het verhaal ook over de millennials gaat — de generatie die enerzijds moeite heeft met het kopen van een huis, anderzijds vaak kritisch wordt bekeken wanneer wél gekocht wordt. Jansen plakt op zijn werk het idee van ‘de klank van de kloof’: als componist wil hij sociale tegenstellingen hoorbaar en invoelbaar maken, zodat het publiek het onderwerp op een andere, emotionele manier beleeft.
Dramatisch is De toerist geen realistische reportage alleen; Veldman zoekt grote stappen en zelfs mythologische fragmenten om de kloof tussen personages op theatrale wijze te overbruggen. De makers beloven mystiek, heftige emoties en grote gebaren — passend bij opera, al is het een kamerproductie — maar houden de afloop bewust geheim.
De locatie speelt een rol in de beoogde beleving. De opera wordt opgevoerd in cultureel centrum De Stag, in een voormalige gereformeerde kerk op Schiermonnikoog, waar de combinatie van natuur en muziek volgens de festivalorganisatie een verlengstuk aan de concertervaring geeft: het eilandlicht, de duinen en de stilte versterken de akoestiek en de emotie. De toerist is te zien op 13 en 16 maart tijdens het Schiermonnikoog Festival (dat tot en met 19 maart duurt). Na de eilandvoorstellingen is er waarschijnlijk een kleine tour gepland, onder meer naar Piaam (verbonden aan het festival-broedplaatsproject bij Nynke’s Pleats) en het Leeuwarder festival Explore The North.
Meer dan alleen noten willen de makers laten horen: muziek dient als emotionele laag die het publiek raakt waar een artikel of beleidsdebat dat niet volledig kan. Tegelijk benadrukken zij dat het festival zelf onderdeel is van de eilandgemeenschap en in zijn programmering probeert te integreren in het lokale leven — een voorwaarde, aldus de organisatoren, voor het voortbestaan en de relevantie van hun werk.