Op zoek naar geurerfgoed: welke aroma's horen bij Friesland?
In dit artikel:
Aukje Dantuma, wereldwijd marketingdirecteur bij parfumbedrijf IFF en dochter van een slagersfamilie uit De Westereen, illustreert hoe geur ineens herinneringen en emoties kan oproepen: een stuk gerookt spek bracht haar terug naar haar jeugd en haar onlangs overleden vader. Die persoonlijke ervaring vormt de rode draad in het nieuwe Friese onderzoeksproject Een neus voor erfgoed, dat dinsdag in Joure werd gelanceerd.
Wetenschappers, parfumeurs, cultuurinstellingen en organisaties zoals de KNAW en de Fryske Akademy werken samen om geuren die onlosmakelijk met Friesland verbonden zijn te inventariseren, te bewaren en waar mogelijk reproduceerbaar te maken. De aanleiding is deels bestuurlijk: in oktober 2024 besloot Provinciale Staten geuren en geluiden als onderdeel van het provinciale erfgoedbeleid mee te wegen.
Het project wil niet van bovenaf bepalen wat erfgoedwaarde heeft, maar betrekt bewoners actief. Een rondreizende ‘geurtafel’ met geurcilinders nodigt mensen uit herinneringen te delen die door specifieke aroma’s worden opgeroepen. Voorbeelden van kandidaat-geuren die aan bod komen: het stofige scent van gedroogd gras, het mengsel van waterplanten en buitenboordmotor op meren, zeelucht met wier langs de Waddendijk, de vanille van Leeuwardense ‘Condens’, industrieel rubber uit Drachten, houtkrullen van verdwenen timmerfabrieken, maar ook culinaire geuren zoals droge worst of oranjekoeke.
Wetenschappelijk wordt gebruikgemaakt van headspace-analyse om de chemische samenstelling van luchtmonsters te bepalen; parfumeurs kunnen die ‘formules’ vervolgens reconstrueren. Dantuma vergelijkt een parfumeur met een schilder: met een palet van grondstoffen wordt een geurlandschap ‘geschilderd’. Het doel is niet alleen conserveren maar ook zintuiglijke beleving in musea en publieke ruimtes mogelijk maken.
Het project benadrukt dat geuren dragers van herinnering en identiteit zijn: ze roepen emoties op, verbinden mensen met plaatsen en brengen ons volgens betrokkenen dichter bij onszelf.