Oorlogsveteraan Stan Stanczkiewicz (106) overleden: Friese verzet redde hem toen zijn vliegtuig bij Warten neerstortte

In dit artikel:

De Amerikaanse oorlogsveteraan Stan Stanczkiewicz is eind mei op 106‑jarige leeftijd overleden in Manlius (New York). Hij noemde Friezen ooit "de beste en de dapperste mensen ter wereld" nadat hij in de Tweede Wereldoorlog ruim een jaar in Friesland ondergedoken had gezeten.

Op 8 maart 1944 zat Stanczkiewicz als radiotelegrafist in een Liberator-bommenwerper tijdens een aanval op Berlijn. Het toestel werd neergeschoten en maakte een noodlanding tussen Earnewâld en Warten; de inzittenden schoven nog tientallen meters door en raakten een windmotor. De copiloot kwam hierbij om het leven en de piloot raakte zwaargewond en verloor beide benen.

Omwonenden en het Friese verzet vingen de bemanningsleden op. Enkele mannen werden tijdelijk ondergebracht op een woonboot in de Smeliester Sân, later verhuisden ze naar de Zuidwesthoek. Stanczkiewicz en boordschutter Bill Mineer verbleven uiteindelijk als onderduikers bij Freerk en Janke de Jong op een boerderij in It Heidenskip, waar Stan onder de naam Petrus van der Berg door het leven ging.

Aanvankelijk probeerden de vliegers via België, Frankrijk en Spanje terug naar Engeland te komen, maar na de geallieerde invasie in Normandië besloten ze te blijven en de bevrijding in Nederland af te wachten. Stanczkiewicz beleefde de bevrijding in Oudemirdum, waar hij en Mineer bovenop geallieerde pantservoertuigen door het dorp trokken.

Enkele weken na de bevrijding keerde hij terug naar de Verenigde Staten. Hij werkte tot zijn pensioen in 1976 bij de United States Postal Service in de omgeving van New York. Na het overlijden van zijn eerste vrouw in 1950 hertrouwde hij, kreeg drie zoons en veranderde zijn achternaam in het meer Amerikaanse Stanley.

Jarenlang sprak hij nauwelijks over zijn oorlogservaringen totdat de Friese Stichting Missing Airmen Memorial Foundation hem ongeveer twintig jaar geleden benaderde. Ook na zijn honderdste bleef hij gastcolleges en presentaties geven over zijn tijd in de luchtmacht en als onderduiker. Hij was de laatstlevende uit een groep van circa tachtig vliegeniers die door het Friese verzet werden geholpen en werd in 2014 opgenomen in de New York State Veteran’s Hall of Fame. Zijn uitvaart vond plaats met militaire eer.