'Oorlogen beginnen niet op het slagveld, maar met uitsluiting'
In dit artikel:
Bij de 4 mei-herdenkingen in meerdere Friese gemeenten riepen burgemeesters maandagavond op waakzaam te blijven voor uitsluiting en de verleiding tot zwijgen tegen te gaan. Met het themamotto “De geschiedenis begrijpen” benadrukten lokale bestuurders dat discriminatie en ontmenselijking meestal klein beginnen — vaak met woorden of lichte, ongemakkelijke keuzes — en pas later kunnen uitmonden in geweld.
Anja Haga (waarnemend burgemeester van Dantumadiel) zette uiteen dat morele moed vaak schuilt in kleine, eenzame beslissingen: durf een misplaatste opmerking te corrigeren, ook als dat lastig is. Jouke Douwe de Vries (Achtkarspelen) en Jack Werkman (Ooststellingwerf) waarschuwden dat wij-zijdenken en het wegzetten van anderen de eerste stappen naar uitsluiting en conflict zijn. André van de Nadort (Waadhoeke) benadrukte het belang van een tegengeluid tegen autocratische tendensen en alleenheerschappij.
De sprekers koppelden herdenken expliciet aan actuele zorgen: de krimpende ruimte voor democratie en vrijheden wereldwijd, het oplopend antisemitisme, en het toenemende aantal meldingen van discriminatie. Commissaris van de Koning Arno Brok wees in Makkum op zorgwekkende cijfers: antisemitisme zou volgens het Openbaar Ministerie goed zijn voor 26 procent van alle discriminatiemeldingen, terwijl Joden minder dan 0,3 procent van de bevolking vormen — een ongelijke en alarmerende verhouding. Brok waarschuwde ook voor desinformatie en zogenoemde ‘fake’-filmpjes op social media, vaak met AI gemaakt, die de kennis over de Tweede Wereldoorlog onder jongeren ondermijnen.
De toespraken boden niet alleen waarschuwingen maar ook voorbeelden van veerkracht en samenwerking. Johannes Kramer (Noardeast-Fryslân) haalde troost uit het voorbeeld van Titus Brandsma, die geestelijk standhield in Dachau. Avine Fokkens-Kelder (Heerenveen) herinnerde aan het lokale verzet van Hendrik Marcus de Jong in De Knipe als bewijs dat samenwerking over geloofs- en politieke grenzen heen het verschil kan maken. Burgemeester Sybrand Buma (Leeuwarden) koppelde het herdenken aan hedendaagse spanningen in Nederland, zoals protesten tegen asielzoekerscentra, en benadrukte dat vrijheid vraagt om respect voor meningsverschillen en gezamenlijk zoeken naar wat verbindt.
Veel sprekers noemden ook het belang van jongeren en educatie: de overdracht van kennis over oorlog en onderdrukking is essentieel om herhaling te voorkomen. De algemene oproep was helder: blijf spreken, bescherm minderheden, corrigeer uitsluitende taal en investeer in kennis en verbinding — niet alleen op 4 mei, maar continu.