Onverantwoorde groei van overheid neemt obesitasachtige proporties aan | LC commentaar
In dit artikel:
Het kabinet-Jetten (D66, VVD, CDA) zegt te willen bouwen aan een kleinere, efficiëntere overheid en beloofde onder meer jaarlijks minimaal 500 regels te schrappen of te vereenvoudigen. In de praktijk blijkt dat voornemen echter weinig effect te hebben: in het afgelopen decennium groeide het ambtenarenapparaat juist sterk.
Cijfers van Binnenlandse Zaken laten op nationaal niveau enorme stijgingen zien: het aantal rijksambtenaren nam met bijna de helft toe tot circa 161.000 FTE; gemeenten telden zo’n 175.000 FTE, een groei van ongeveer 35 procent; gemeenschappelijke regelingen (zoals veiligheids-, gezondheids- en omgevingsdiensten) groeiden met circa 38 procent tot ruim 46.000 FTE. Ook provincies en waterschappen namen flink in omvang toe, en bij al deze organisaties steeg de inhuur van externe deskundigen en adviesbureaus.
Die expansie is paradoxaal: digitalisering en automatisering hadden juist ruimte moeten scheppen om taken te versimpelen of te schrappen, en decentralisering van taken van rijk naar gemeenten zou een andere verdeling van taken en personeel logisch maken. De verklaring die de analyse geeft, is vooral institutioneel en politiek: overheidsorganisaties blijven groeien omdat er permanent nieuwe beleidsinitiatieven ontstaan, die leiden tot langdurige trajecten met talloze documenten, consultaties en tussenrapportages. Grotere organisaties hebben bovendien een hogere kans op fouten, waarna extra capaciteit nodig is om problemen te herstellen — zoals zichtbaar bij het toeslagenschandaal, de aardbevingsschade in Groningen, grootschalige ICT-problemen en toenemende WOO-verzoeken.
Ook maatschappelijke factoren spelen mee: een steeds meer verjuridiseerde samenleving met veel uitzonderingen en aanpassingen, en politieke besluitvorming die gevoelig is voor lobby van belangenorganisaties, vergroten de bestuurslast. Kritisch wordt opgemerkt dat deze ongecontroleerde bureaucratische groei plaatsvindt terwijl samenleving en cruciale sectoren kampen met personeelstekorten (zorgpersoneel, politie et cetera), wat de groei van het overheidsapparaat onverantwoord doet lijken.
Kortom: er is een spanningsveld tussen politieke beloften van een slanker bestuur en de feitelijke, aanhoudende expansie van de publieke sector — een ontwikkeling die volgens het artikel vraagt om ingrijpender hervormingen dan symbolische regelschrappingen.