Onderwijs terug naar het punt waar het verkeerd ging | opinie

In dit artikel:

Het rapport ‘De route naar toekomstige welvaart’ van oud‑ASML‑topman Peter Wennink, dat recent verscheen, zet de vuist op tafel: economische toekomst staat of valt met onderwijs. Geschiedenisdocent Hendrik Atze van Doezum (Lauwers College, Buitenpost) gebruikt dat rapport als vertrekpunt om te betogen dat Nederland de afgelopen decennia foutieve keuzes heeft gemaakt die leerprestaties en sociale samenhang ondermijnen.

Van Doezum wijst vooral naar de invoering van de lumpsum in de jaren negentig: scholen kregen sindsdien volledige bestedingsvrijheid. Wat bedoeld was als meer autonomie, leidde volgens hem tot een verschuiving van middelen naar management en bureaucratie en weg van de klas, met slechtere leerresultaten tot gevolg. Tegelijk heeft het dominante idee dat onderwijs vooral individuele ontplooiing moet dienen bijgedragen aan afgenomen sociale cohesie. Kinderen zouden minder goed leren schrijven, lezen en deelnemen aan gesprekken en scoren ook ondermaats in internationale onderzoeken (zoals PISA).

De schrijver is kritisch over politici en bestuurders: zij hebben deels deze koers mogelijk gemaakt en vormen volgens hem een ‘bestuurdersoligarchie’ die hervormingen blokkeert. Daarom pleit hij niet voor meer bestuurlijke vrijheid, maar juist voor terugkeer van overheidsregie: direct en volledig, omdat de staat uiteindelijk verantwoordelijk is voor onderwijskwaliteit. Terug naar het investeringsmodel van de wederopbouw — geld in de klas, in lerarenopleidingen en in schoolgebouwen — is zijn wens.

Centraal in zijn oplossingsvoorstel staan ‘traditionele’ onderwijzers: ervaren vakdocenten die ondanks vernieuwingen de kern van het lesgeven hebben bewaard. Van Doezum stelt dat zij als deskundigengroepen politici moeten bijstaan en de praktische koers naar toekomstige welvaart kunnen uitzetten, zodat het onderwijs weer effectiever wordt en de maatschappelijke basis voor welvaart wordt veiliggesteld.