Ondernemer Heerenveen laat kunstwerk van Ids Willemsma naar schroothoop verhuizen: 'Dit is toch asosjaal?'

In dit artikel:

Ids Willemsma (76), een invloedrijke Friese beeldhouwer, ontdekte dit voorjaar dat zijn stalen sculptuur — ooit geplaatst voor kindercentrum De Torteltuin in Heerenveen — in 2020 zonder zijn medeweten is verwijderd en als bouwafval naar de stort is afgevoerd. Het kunstwerk, een vleugelachtige constructie van bijna drie ton roestvrij staal die Willemsma in 1987 maakte in opdracht van de Rijksgebouwendienst via de percentageregeling, stond jarenlang bij de ingang van het pand aan de P.J. Troelstralaan.

Het verwijderen vond plaats in maart 2020 nadat de toenmalige huurder, Hanny van Lune, in februari 2020 schriftelijk een aannemer opdroeg het “stalen bouwwerk” te slopen, af te voeren en het terrein opnieuw te bestraten. Getuigen en (oud-)medewerkers bevestigen dat Van Lune de opdracht gaf; er bestaan ook foto’s van de werkzaamheden (onder meer 9 maart en 22 maart 2020) waarop werklui, machines en de nieuwe bestrating te zien zijn. Van Lune zelf zegt niets te weten omdat zij huurder was en wijst verantwoordelijkheid af; de gemeente meldt dat zij geen eigenaar of zorgplicht had en heeft niet ingegrepen.

Voor Willemsma is de schade zowel emotioneel als juridisch: het kunstwerk droeg zijn signatuur en valt daarmee onder de auteurswet en de zogenaamde morele rechten, die makers zeggenschap geven over hun werk in de openbare ruimte. Kunsthistoricus Huub Mous noemt het weghalen zonder overleg een duidelijke overtreding van die bescherming; het ongevraagd slopen kan ook als vernieling worden gezien. Willemsma zegt zich gekwetst te voelen en vroeg zich af waarom niemand hem heeft benaderd: “Hie my doe mar belle.” (Had men me maar gebeld.)

Advocaat Pieter Tuinman begeleidt Willemsma en bekijkt mogelijke vervolgstappen, te beginnen met een gesprek met Van Lune om tot een oplossing te komen. Juridische actie is niet uitgesloten; eerder succesvol optreden leidde in Friesland tot het terugplaatsen of herstellen van weggedreven openbare kunst na bemiddeling en politieaangifte.

Context: de Rijksgebouwendienst bestelt kunst via een percentageregeling bij bouwprojecten, waardoor veel openbare kunstwerken ontstaan die beschermd zijn. Willemsma, een bekende maker die jaarlijks vrienden meeneemt op fietstochten langs zijn werk, betreurt verlies van de beeldbepalende sculptuur en roept op tot respect voor makers en hun rechten bij ingrepen in de publieke ruimte.