Oekraïne door andere ogen: 'De meest bijzondere filmvertoning in mijn hele leven'
In dit artikel:
De Oekraïense regisseur en oorlogsjournalist Mstyslav Chernov sleept kijkers middenin de hel van het conflict, maar doet tegelijk meer: zijn films helpen bij het verwerken en begrijpen van de realiteit, zegt filmjournalist Hugo Emmerzael. Emmerzael, die al tien jaar als freelance criticus werkt en zich specialiseert in cinema uit voormalig Oost-Europa, raakte vorig jaar diep onder de indruk bij de première van Chernovs nieuwste oorlogsdocumentaire — een voorstelling die hij beschrijft als emotioneel overweldigend omdat de zaal in Kyiv vol zat met de soldaten die in de film zelf te zien waren.
Volgens Emmerzael is Oekraïense film momenteel volop in beweging. De nationale filmcultuur is relatief jong en sinds de Krim-annexatie in 2014, en vooral na de Russische invasie van 2022, ontstaan er veel onafhankelijke, sterke documentaires die internationaal opvallen. Tegelijkertijd staat deze generatie cineasten voor een uitdaging: er is een ongekende hoeveelheid oorlogsbeelden — van professionele camera’s tot smartphones — waardoor publieksverzadiging en onverschilligheid op de loer liggen. De vraag is: wat voegt cinema nog toe als alles al gefilmd lijkt?
Het antwoord ligt volgens Emmerzael in een artistieke zoektocht. Veel Oekraïense makers begonnen met directe, rauwe registratie, maar zoeken nu naar nieuwe vormen om trauma’s, vragen en nationale identiteiten te verbeelden. Chernov is daar een voorbeeld van. Nadat hij in 2024 met 20 Days in Mariupol een Oscar won, toont zijn nieuwe film (getoond op 7 februari in Filmhuis Slieker, Leeuwarden) hoe hij zélf nabij de frontlinie opereert. De regisseur combineert eigen hand-held beelden — waarbij hij met soldaten mee rent richting vijand — met helmcamera-opnames van militairen en drone-shots. Het resultaat is een meerdimensionaal, intens en soms schrikbarend totaalbeeld van moderne oorlogsvoering dat de kijker bijna letterlijk in de schoenen van de soldaat plaatst.
Chernovs montage en narratieve keuzes voegen volgens Emmerzael emotionele lagen toe: tussen de explosies door zijn er momenten van alledaagse menselijkheid — gesprekken over sigaretten of school — die extra scherp binnenkomen omdat sommige van die jonge mannen kort na de opnames zijn gesneuveld. Juist die menselijke details maken het verlies tastbaar en verhinderen dat de film verwordt tot louter propagandamateriaal.
Emmerzael benadrukt dat hedendaagse Oekraïense films trots zijn op hun identiteit, maar tegelijk kritisch en genuanceerd blijven. Ze presenteren geen eendimensionale oorlogsmythologie, maar een gelaagde reflectie op leed, zorg en toekomstvragen. In die zin zijn filmmakers volgens hem onmisbaar: ze houden Oekraïne op de kaart en bieden artistieke vertalingen van een realiteit die anders gemakkelijk verloochend of verdoofd raakt. De vertoning en Emmerzaels lezing in Leeuwarden waren uitverkocht.