Niemand kan precies meten wat er in een sloot zit, maar AI komt een heel eind
In dit artikel:
Langs de Oostergoweg in Leeuwarden hangen twee kleine oranje doppen in een sloot: ze beschermen sensoren die Wetsus-onderzoeker Martijn Wagterveld en zijn start-up aqa.earth gebruiken om continu de waterkwaliteit te meten. In plaats van de gebruikelijke wekelijkse monsters van waterschappen leveren deze slimme sensoren real-time data waarmee veel fijnmaziger zicht op vervuiling mogelijk wordt.
De apparatuur werkt deels op optische metingen: licht wordt door een buis in het water geschenen en bepaalde frequenties worden door stoffen geabsorbeerd. Daarnaast registreren de toestellen ook pH, temperatuur, fijnstof, NOx en CO2. Het interpreteren van al die signalen om exact te bepalen welke stoffen aanwezig zijn, is echter complex: veel variabelen en lokale omstandigheden beïnvloeden de uitkomsten. Daarom zetten Wagterveld en collega’s AI in om patronen te herkennen en modellen per locatie te trainen. Zo willen ze niet alleen constateren dat er vervuiling is, maar ook de bron herleiden — bijvoorbeeld welk landbouwgebruik welke stoffen in de sloot veroorzaakt.
Het project speelt in op naderende Europese regels die vanaf 2027 aangescherpte monitoring vereisen. Wekelijkse monsters geven volgens Wagterveld te weinig informatie om gedegen oorzaken vast te stellen; sensoren plus AI moeten de kloof vullen. Voor boeren kan dat voordeel opleveren: inzicht in wanneer en hoe meststoffen wegsijpelen kan leiden tot advies om verspilling te verminderen en kosten te besparen, terwijl het water minder belast wordt.
Belangrijke uitdagingen blijven: het combineren van uiteenlopende meetwaarden, omgaan met ontbrekende of zeldzame data en het generaliseren van modellen zonder miljoenen laboratoriumanalyses. Het team probeert natuurwetenschappelijke principes te integreren in de datasets zodat voorspellingen robuuster worden. Ook speelt de cultuur van de sector mee: watertechnologie was relatief terughoudend met AI, maar de belangstelling is snel gegroeid — waar bij het begin van het project nog één bedrijf betrokken was, participeren nu direct en indirect zeventien organisaties.
Wetsus en de Leeuwarder Courant organiseren in maart publiekslezingen over dit soort ontwikkelingen. Wagterveld spreekt op 24 maart over AI en sensoren voor oppervlaktewatermonitoring; de reeks sluit op 31 maart met een lezing over roest als wapen tegen blauwalgen. De bijeenkomsten zijn gratis (wel aanmelden).