Niemand durft Poetin rechtstreeks de schuld te geven van de internetmalaise | column Joost Bosman
In dit artikel:
Het Kremlin zet het internet steeds strenger onder controle: sites en apps worden geblokkeerd of vertraagd, maar dat levert bij de meeste Russen vooral frustratie op en geen massale protesten. Roskomnadzor, de Russische toezichthouder voor communicatie, vertraagt YouTube al meer dan een jaar zodat de dienst in Rusland vrijwel onbruikbaar is zonder VPN. Eerder werden Facebook en Instagram effectief uitgeschakeld en in 2022 door de rechter als ‘terroristisch’ bestempeld; WhatsApp bleef aanvankelijk beschikbaar maar raakte in augustus eveneens sterk beperkt, tot spraak- en videobellen en later ook tekstberichten vrijwel onmogelijk werden.
Telegram was het grootste struikelblok: aanvankelijk (sinds 2018) moeilijk te blokkeren dankzij slimme omleidingen van oprichter Pavel Doerov, maar nu lukt Roskomnadzor het wél door onder meer financiële druk. Sinds 1 april functioneert Telegram in Rusland nauwelijks meer, wat niet alleen commerciële schade veroorzaakt maar ook militaire gevolgen heeft: Russische eenheden die sterk leunden op Telegram-communicatie raakten ontregeld, wat Oekraïne benut heeft om terrein terug te winnen. De interne onvrede hierover leidde zelfs tot kritiek in de Doema, waar parlementariër Sergej Mironov de verantwoordelijken van Roskomnadzor met harde taal aanviel en hun inzet aan het front eiste.
Officieel rechtvaardigt het Kremlin de beperkingen als veiligheidsmaatregel tegen Oekraïense drones die het Russische mobiele netwerk zouden gebruiken. In praktijk draait het volgens critici om één centraal doel: het isoleren van de Russische publieke opinie van westerse invloeden en het versterken van staatscontrole over online communicatie. Het regime promoot een eigen alles-in-één chat- en dienstenapp (MAX) waarmee burgers moeten kunnen chatten, streamen en administratieve zaken regelen — maar met uitgebreide mogelijkheden voor staatsinmenging. Tot nu toe weigert zo’n 80 procent van de Russen MAX te installeren.
Algemeen beeld: burgers ergeren zich maar tonen weinig directe weerstand; veel Nederlanders en buitenlanders die het opmerken zien een combinatie van technologische repressie en politieke angst. De Armeense premier Nikol Pasjinjan durfde Poetin recent openlijk te bekritiseren over internetvrijheid tijdens een bezoek aan het Kremlin: “Ons internet is voor honderd procent vrij,” zei hij, een confrontatie die Poetin zichtbaar ongemakkelijk maakte. De columnist Joost Bosman, die uit Jerevan schrijft, concludeert dat hoewel sommige Russen mogelijk een voorbeeld aan Pasjinjan kunnen nemen, er voorlopig weinig kans is op brede verandering binnen Rusland.